Περίληψη: Σύντομη παρουσίαση της Έκθεσης Stern και του διεθνούς αντικτύπου της.

Ιδιαίτερη αίσθηση και ενδιαφέρον έχει προκαλέσει, εδώ και τουλάχιστον 15 ημέρες, η έκθεση του οικονομολόγου Σερ Νίκολας Στερν, με θέμα τις συνέπειες της κλιματικής μεταβολής στην παγκόσμια οικονομία.

Η έκθεση του Βρετανού οικονομολόγου έτυχε ευρείας κάλυψης από τα μέσα παγκοσμίως, και όχι τυχαία. Ο Σερ Νίκολας Στερν ( Sir Nicholas Stern ) έχει να παρουσιάσει ένα διόλου ευκαταφρόνητο βιογραφικό. Ενδεικτικά, πέρα από την ακαδημαϊκή του καριέρα, έχει διατελέσει υψηλόβαθμο στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας και Ειδικός Σύμβουλος του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας για την Ανακατασκευή και Ανάπτυξη. Από το 2003 είναι σύμβουλος του Υπουργού Οικονομικών (και πιθανότατα νέου πρωθυπουργού) της Μεγάλης Βρετανίας, Γκόρντον Μπράουν ( Gordon Brown ). Τον Ιούλιο του 2005 του ανατέθηκε να μελετήσει τις επιπτώσεις της κλιματικής μεταβολής στην οικονομία. Η έκθεση Στερν δημοσιεύθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2006. Γιατί όμως έτυχε τόσο μεγάλης προσοχής;

Σε πρώτη φάση, η έκθεση τονίζει τη σοβαρότητα και τον επείγοντα χαρακτήρα του ζητήματος της κλιματικής μεταβολής. Υποστηρίζει την άποψη ότι, αν δε ληφθούν μέτρα και οι εκπομπές ρύπων συνεχίσουν ως έχουν, η παγκόσμια θερμοκρασία θα μπορούσε να παρουσιάσει άνοδο 3-10 ο C μέχρι το 2100 με καταστροφικές συνέπειες για τον πλανήτη μας. Συγκεκριμένα, αναφέρεται στο λιώσιμο των αρκτικών πάγων, και στη συνακόλουθη άνοδο της θαλάσσιας στάθμης, ενώ αναφέρεται και στην άνοδο της περιεκτικότητας των θαλασσών σε διοξείδιο του άνθρακα, κάτι που θα οδηγήσει σε μεταβολές των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Παράλληλα, προβλέπεται σημαντική μείωση αγροτικής παραγωγής και αύξηση θανάτων από κακή διατροφή, αλλά και από ασθένειες μεταδιδόμενες με τα έντομα, όπως η ελονοσία. Σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη, θα αυξηθούν οι ασθένειες οι σχετικές με το κρύο. Στα μέσα του αιώνα, πληθυσμοί της τάξεως των 200 εκατομμυρίων ανθρώπων θα πρέπει να μετακινηθούν μόνιμα, λόγω πλημμύρων και άλλων σχετικών καταστροφών. Τα οικοσυστήματα γενικά θα ευαισθητοποιηθούν, ενώ ενδέχεται να παρατηρηθούν ξαφνικές αλλαγές στην εμφάνιση καιρικών φαινομένων, όπως οι μουσώνες, με αποτέλεσμα μεταβολές στη διαθεσιμότητα νερού που θα επηρεάσουν τις ζωές δισεκατομμυρίων.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι αν οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από τα ορυκτά καύσιμα συνεχίσουν ως έχουν, το ποσοστό τους στην ατμόσφαιρα θα τριπλασιαστεί μέχρι το τέλος του αιώνα με όλες τις συνέπειες που έχουν ήδη αναφερθεί. Για να αποφευχθεί κάτι τέτοιο και να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, προτείνονται ορισμένα μέτρα. Σε πρώτη φάση, η αύξηση της τιμής του άνθρακα, ώστε το κοινωνικό κόστος που προκαλεί η χρήση του να επιβαρύνει απευθείας τον καταναλωτή και να τον στρέψει σε άλλες μορφές ενέργειας. Εξίσου απαραίτητες πρακτικές κρίνονται και η παράλληλη ανάπτυξη τεχνολογιών υψηλής αποδοτικότητας-μικρής κατανάλωσης άνθρακα, καθώς και η αλλαγή συμπεριφοράς με την κατάλληλη ενημέρωση για το πρόβλημα και το ξεπέρασμα των όποιων φραγμών στη χρηματοδότηση των σχετικών τεχνολογιών.

Παράλληλα, ως βραχυπρόθεσμη αντιμετώπιση του προβλήματος, η έκθεση υποστηρίζει την προσαρμογή στις νέες κλιματολογικές συνθήκες. Αναγνωρίζεται φυσικά ότι υπάρχουν κάποια όρια στο τι αυτή μπορεί να πετύχει, θεωρείται όμως ότι αν υλοποιηθεί θα μπορέσουν να μετριαστούν οι οικονομικές συνέπειες από την κλιματική μεταβολή, η οποία άλλωστε ήδη συμβαίνει. Σημαντικό ρόλο εδώ θα παίξουν οι τοπικές κοινωνίες, αλλά και η εκάστοτε κυβέρνηση, παρέχοντας τις κατευθυντήριες γραμμές και την απαραίτητη χρηματοδότηση.

Για ουσιαστικά αποτελέσματα όμως είναι απαραίτητη η διεθνής συνεργασία. Πρέπει να υπάρξει συντονισμός των ενεργειών των κρατών και δέσμευση για τήρηση των συμπεφωνημένων. Παράλληλα, μια ολοένα και περισσότερο ενεργή κοινή γνώμη πάνω στο θέμα θα βοηθήσει στην προώθηση της διακρατικής συνεργασίας.

Διεθνής αντίκτυπος

Η έκθεση Στερν ταρακούνησε αρκετά, και όχι μόνο τη βρετανική κυβέρνηση. Δίνοντας έμφαση στην οικονομική πλευρά ενός περιβαλλοντικού ζητήματος, μπορεί με σιγουριά να υποστηριχθεί ότι θα μπορέσει να πείσει ακόμα και τις χώρες που έφερναν αντιρρήσεις σε εφαρμογή συνθηκών τύπου Κιότο να προβούν πλέον στις απαραίτητες ενέργειες. Η δικαιολογία ότι η υιοθέτηση μέτρων περιορισμού των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα θα οδηγούσε σε επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης δεν μπορεί πλέον να σταθεί. Η έκθεση αποδεικνύει ότι το οικονομικό κόστος από τη συνέχιση της σημερινής κατάστασης θα είναι πολύ μεγαλύτερο από την εφαρμογή μέτρων (ενδεικτικά, για να επιτευχθεί μείωση και σταθεροποίηση των εκπομπών σε ένα αποδεκτό όριο θα απαιτηθεί ένα ποσό ίσο με μόλις το 1% του παγκοσμίου Α.Ε.Π.). Στο κόστος αυτό μπορούν να αντεπεξέλθουν ακόμα και αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως η Κίνα και η Ινδία.

Τα αποτελέσματα αυτής της έκθεσης είναι ήδη ορατά. Ενώ γράφονται αυτές οι γραμμές, διεξάγεται στο Ναϊρόμπι της Κένυας διάσκεψη του Ο.Η.Ε. με σκοπό την επέκταση του Πρωτοκόλλου του Κιότο μετά το 2012, έτος λήξης του. Παρά τις όποιες δυσκολίες στις διαπραγματεύσεις, είναι φανερό ότι η διεθνής κοινότητα προβληματίζεται και προσπαθεί να δράσει. Ο απερχόμενος Γενικός Γραμματέας του Ο.Η.Ε. κ. Κόφι Ανάν τόνισε σε άρθρο του («Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα», εφημερίδα «Καθημερινή», Κυριακή 12/11/2006, σελ.23) τη σημασία ανάληψης άμεσης δράσης πέρα από κάθε πολιτικό κόστος και υπογράμμισε ότι το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής δεν είναι αποκλειστικά περιβαλλοντικό, αλλά αποτελεί ζήτημα ευρύτερης ανάπτυξης.

Η έκθεση του Σερ Νίκολας Στερν, παρά τις διόλου ευοίωνες προοπτικές που παρουσιάζει, μπορεί εντούτοις να ιδωθεί μέσα από ένα θετικό πρίσμα: κατάφερε να θορυβήσει ακόμα περισσότερο και να οδηγήσει ίσως τη διεθνή κοινότητα στην ανάληψη ακόμη δραστικότερων μέτρων για τον περιορισμό της καταστροφής προτού να είναι πια αργά για κάθε δράση.

- Ολόκληρο το κείμενο της έκθεσης του Sir Nicholas Stern είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα www . sternreview . org . uk

- Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Πρωτόκολλο του Κιότο μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο του Στέφανου Βασιλειάδη «Πρωτόκολλο του Κιότο: Μύθος ή Πραγματικότητα;», στο τεύχος Οκτωβρίου 2006 του ε.ΜΜΕ.ίς