Ραδιοτηλεοπτική παραγωγή και Διαδίκτυο ή…Το πρελούδιο μιας λαμπρής εποχής στο λυκόφως του δημοσιογραφικού Μεσαίωνα

«Είστε δημοσιογράφοι. Πάρτε τις ιδέες σας και μετουσιώστε τες σε ζωντανό κείμενο, εικόνα και ήχο. Ξεχάστε τα περί αντικειμενικότητας, είναι όλα μπούρδες. Υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο… Είστε υποκείμενα, έχετε τη δική σας προσωπικότητα, άρα αποκλείεται να είστε 100% αντικειμενικοί. Τίποτα δεν είναι δεδομένο και ούτε θα πρέπει να σας θεωρούν δεδομένους. Πάνω από όλα, όμως, τίποτα δεν μπορεί να γίνεται τζάμπα, γιατί είστε επαγγελματίες…».*

Συχνά, όταν μου ζητούν να περιγράψω με λίγες μόνο λέξεις τα οφέλη της διαδικτυακής ραδιοτηλεοπτικής παραγωγής, αισθάνομαι περίεργα. Όχι βεβαίως, γιατί είναι ασήμαντη η συνέργεια Ραδιοφώνου-Internet στη δημιουργία ενός νέου “υπερ-Μέσου”, όσο επειδή η εποχή που διανύει το επάγγελμα και γενικότερα, ο χώρος της Δημοσιογραφίας είναι, το δίχως άλλο, ζοφερή.

Σε μια περίοδο, κατά την οποία το Διαδίκτυο έχει κατακλυστεί – και μάλιστα σε επίπεδο κορεσμού – από διάφορα ενημερωτικά web portals, ιστολόγια γνώμης αλλά και καταγγελίας, το διαδικτυακό ραδιόφωνο έρχεται να ανατρέψει τα μέχρι στιγμής δεδομένα που είχαν δημιουργήσει κατεστημένες λογικές από την πλευρά των λεγόμενων παραδοσιακών Μ.Μ.Ε.

Το infotainment των τηλεοπτικών καναλιών, με τα “Megάλα” δελτία ειδήσεων των 8 και τα μεγαλόσχημα μιντιακά “παπαγαλάκια”, έχει κουράσει τους πάντες. Πρόκειται, σίγουρα, για ανθρώπους με πείρα, αλλά που δεν θέλουν να ξεκουνήσουν ούτε μία σπιθαμή μακριά από την καρέκλα και το συρματόπλεγμα γύρω από το γραφείο τους. Τα 20-25 μεγάλα ονόματα, με τα αποδεδειγμένα υψηλά pay rolls, κλείνουν ερμητικά τις πόρτες πίσω τους, δημιουργώντας μια ασφυκτική κατάσταση για τους υπόλοιπους επαγγελματίες και ειδικότερα, για τους νεότερους. Δεν θα χρειαζόταν να επεκταθεί κανείς περαιτέρω σε αυτό το κεφάλαιο: μπλοκάκι, μαύρη εργασία, ωράρια-λάστιχο σε πειρατικές γαλέρες που ενδύονται το μανδύα της νομιμότητας ελέω… κρίσης.

Αυτορρυθμιζόμενοι επαγγελματίες εν μέσω απορρύθμισης…

Η σύνθεση Ραδιοφώνου και Διαδικτύου αρχίζει, έστω και δειλά – δειλά, να δείχνει πως κάτι πάει να αλλάξει στη Δημοσιογραφία. Τα περιστατικά λογοκρισίας που σημειώνονται συχνά-πυκνά πίσω από τις κλειστές πόρτες των δημοσιογραφικών γραφείων, οδηγούν τον επαγγελματία σε άλλες οδούς. Σε ένα απορρυθμισμένο, χρόνια τώρα, μιντιακό σύστημα, ο συντάκτης ειδήσεων ασθμαίνει, ο ρεπόρτερ ασφυκτιά: πράγματι, η πολυθρύλητη απορρύθμιση του τοπίου στα Μ.Μ.Ε. επήλθε, όμως δεν επέτρεψε στους επαγγελματίες τους να αυτορυθμιστούν ουσιαστικά.

Η εκμετάλλευση των συμβατικών Μέσων ωθεί το δημοσιογράφο στην υλοποίηση ενός ανεξάρτητου δημοσιογραφικού προϊόντος. Όπλα του, το Διαδίκτυο, το “Μέσο των Μέσων”, αλλά και οι νέες τεχνολογίες.

Τα προτερήματα της διαδικτυακής ραδιοτηλεοπτικής παραγωγής είναι αρκετά. Η ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο, με τη χρήση των ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, αλλά και η αμεσότητα δίνουν άλλη διάσταση σε αυτό που λέμε ότι “συμβαίνει τώρα”. Με ένα κινητό smartphone, ένα tablet, ένα mini netbook, ο δημοσιογράφος μπορεί να καλύψει γεγονότα οπουδήποτε και οποτεδήποτε.

Παράλληλα, ενισχύονται με γεωμετρική πρόοδο οι αρχές της εγγύτητας (proximity) και της ανάδρασης (feedback) ως προς την επίδραση της είδησης. Η πρώτη φέρνει τον τηλεακροατή (συνέργεια εικόνας και ήχου) απευθείας στην καρδιά των γεγονότων, καταργώντας τελείως τα συμβατικά σύνορα που επιβάλλει η χωροχρονική τοποθέτηση τους. Η δεύτερη θέτει τις βάσεις για τη δημιουργία ενός κοινού, το οποίο δεν δέχεται παθητικά ούτε αφομοιώνει ασυλλόγιστα την πληθώρα των πληροφοριών. Αντιθέτως, ενισχύει τη δυνατότητα παρέμβασης και απάντησής του, αναβαθμίζοντας, παράλληλα, την κριτική του ικανότητα.

Οι πρωτότυπες ιδέες βάζουν τέλος στη μεσαιωνική υπεραπαισιοδοξία

Κακά τα ψέματα, οι σκληρές συνθήκες που αντιμετωπίζει ήδη η πλειονότητα των δημοσιογράφων είναι αποτέλεσμα της μιζέριας που έχει δημιουργήσει η καθεστηκυία τάξη στο επάγγελμα. Και ας μη βιαστούν κάποιοι να πουν ότι δεν υπάρχει εναλλακτικός δρόμος απέναντι στις ισοπεδωτικές επιταγές των συμβατικών μέσων.

Υπάρχει, αλλά δεν αποτελεί πανάκεια. Ουσιαστική αυτορύθμιση του επαγγέλματος επέρχεται μόνον όταν ασκείται πραγματικός έλεγχος της εξουσίας, χωρίς “ημίμετρα ενημέρωσης”, μακριά από κλειστά γραφεία, που ζέχνουν καμαρίλα.

Όσο οι πρωτότυπες ιδέες των νέων επαγγελματιών θα καταλήγουν στον κάλαθο των αχρήστων ενός μάνατζερ που υπηρετεί ψυχή τε και σώματι το συμβατικό Μέσο, δεινοσαυρίζοντας στο διηνεκές τη “θεσούλα” του, τόσο το Διαδίκτυο θα γίνεται καταφύγιο και όπλο στα χέρια των πρώτων.

 

*Απόσπασμα από την παράδοση του μαθήματος Α’ Εξαμήνου “Δίκτυα Επικοινωνίας και Πληροφόρησης” – Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μ.Μ.Ε. – Α.Π.Θ. (Οκτώβριος 1999)

Related posts:

  1. «Δημοσιογραφία των πολιτών»: ένα νέο είδος δημοσιογραφίας;