Της παιδείας την μεν ρίζαν είναι πικράν τον δε καρπόν γλυκύν…

Η ψήφιση των νόμων περί συγχωνεύσεων τμημάτων και χρηματοδότησης φοιτητικών συγγραμμάτων από τους ίδιους τους φοιτητές φαίνεται να παίρνει σάρκα και οστά. Ύστερα από απόφαση του κυβερνητικού επιτελείου, αρχής γενομένης από το προσεχές εαρινό εξάμηνο τίθεται σε λειτουργία η ολοκληρωτική κατάργηση διανομής συγγραμμάτων στους προπτυχιακούς φοιτητές. Επιπλέον, ένα στα πέντε τμήματα Πανεπιστημίων και ΤΕΙ θα διαγραφούν, καθώς θεωρούνται περιττά. Πρόκειται για μια απόφαση αμφιβόλου νομιμότητας, οικονομικο-πολιτικής και κοινωνικής σκοπιμότητας.

Χρηματοδότηση Φοιτητικών Συγγραμμάτων από Φοιτητές

Ο ανώτατος νόμος του Κράτους, το Σύνταγμα, ορίζει ότι τα Πανεπιστήμια είναι πλήρως αυτοδιοικούμενα ιδρύματα που δικαιούνται κρατικής χρηματοδότησης για να παρέχουν δωρεάν επαγγελματική εκπαίδευση στους φοιτητές και ειδικές ενισχύσεις σε εκείνους τους σπουδαστές που χρήζουν ιδιαίτερης βοήθειας, ανάλογα πάντα με τις ικανότητές τους. Ένας νόμος που θα καταργούσε τη διανομή δωρεάν συγγραμμάτων θα ήταν αντισυνταγματικός από τη στιγμή που δεν υπάρχει κάποιο μέσο αντικατάστασης (π.χ. ηλεκτρονικά συγγράμματα) των εντύπων, αφού θα απαιτούσε – δεδομένων των πραγματικών συνθηκών στο ελληνικό Πανεπιστήμιο – από τον φοιτητή να προβεί σε δυσανάλογα σε σχέση με το εισόδημά του έξοδα, προκειμένου να σπουδάσει. Ακόμη κι αν υπήρχε όμως πρόβλεψη για ηλεκτρονικά βιβλία θα έπρεπε να εξασφαλιστεί από το κράτος ότι όλοι οι σπουδαστές θα έχουν πρόσβαση στον ψηφιακό χώρο, κάτι που δεν φαίνεται μέχρι σήμερα να υπάρχει. Το πιθανότερο, λοιπόν, – όπως φαίνεται – από την πλευρά του νομοθέτη είναι να μειώσει περαιτέρω και αδιευκρίνιστα τις κρατικές ενισχύσεις προς τα κρατικά Πανεπιστήμια. Σε μια τέτοια περίπτωση η διοίκηση του κάθε ΑΕΙ θα κληθεί να αποφασίσει από που θα μειώσει τις δαπάνες και σε αυτήν θα χρεωθεί τυπικά η αντισυνταγματική κατάργηση των δωρεάν συγγραμμάτων. Η νομικο-πολιτική πίεση αυτή προς τα Ιδρύματα εκτιμάται ότι σε συνδυασμό με το νόμο Διαμαντοπούλου θα οδηγήσει στην είσοδο των ιδιωτών-χορηγών στα Πανεπιστήμια, αμφισβητώντας πια όχι μόνο τον δωρεάν αλλά και τον δημόσιο χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η κοινωνία – και το Πανεπιστήμιο – πριν τις εκλογές χωρίστηκε ανάμεσα σε αυτούς που διαμαρτύρονται, ελπίζοντας ότι η οικονομική κατάσταση μπορεί να μεταστραφεί και σε εκείνους που ελπίζουν ότι με την ανοχή τους και το σεβασμό στους νόμους τα πράγματα δεν θα πάρουν την χειρότερη δυνατή εξέλιξη για την χώρα. Η κόντρα αυτή ήδη σιγοκαίει και σίγουρα θα «ανάψει» – ενόψει μιας τέτοιας απόφασης για τα συγγράμματα – ακόμα και μεταξύ των φοιτητών. Το παράδοξο είναι ότι σε αυτή τη συγκυρία όπου οι «νομιμόφρονες» θα βιαστούν να στηρίξουν τις περικοπές ως μόνη λύση επιβίωσης των Σχολών τους, για ένα μέσο φοιτητή είναι οικονομική πολυτέλεια η συμμετοχή στο φοιτητικό κίνημα, καθώς οι περισσότεροι σκέπτονται πώς θα τελειώσουν τις σπουδές τους γρηγορότερα για «να προλάβουν τα χειρότερα». Ιδού ο λόγος που τα μέτρα αυτά όπως λαμβάνονται αντί να οργανώσουν μια ορθολογικότερη Ελλάδα, αποδιοργανώνουν το μέλλον της: Οι νομιμόφρονες θα στηρίξουν το αντισυνταγματικό, οι πλούσιοι θα διαμαρτυρηθούν για τις περικοπές και οι φτωχοί… θα διαβάσουν περισσότερο ή θα γυρίσουν άπραγοι στην επαρχία για μια – δυσεύρετη στην πρωτεύουσα – θέση εργασίας. Η σύγχυση αυτή στα μυαλά των νέων ανθρώπων είναι ό,τι πιο δυσοίωνο για το μέλλον της χώρας. Για τη σύγχυση όμως αυτή δεν ευθύνονται οι ίδιοι οι νέοι αλλά η απόδειξη ότι και οι ξένοι υπό συνθήκες πίεσης λειτουργούν σαν Έλληνες (δηλ. «άρπα-κόλλα»). Είναι βέβαιο πως η Ελλάδα χρειάζεται κεντρικό σχεδιασμό, όχι αόριστα γνώση, οριζόντιες εξισώσεις και περικοπές. Μια κοινωνία είναι αντιπαραγωγική, όταν οι νέοι της σπουδάζουν μόνο επαγγέλματα παροχής υπηρεσιών, αλλά είναι και ζούγκλα, όταν μόνο οι πλούσιοι (ή οι επικίνδυνα αποφασισμένοι) μπορούν να μορφωθούν.

Τα βιβλία δεν πρέπει να «κοπούν» ενώ αντιθέτως επιβάλλεται ταχύτατα να προσαρμοστεί η τριτοβάθμια εκπαίδευση στις οικονομικές ανάγκες της χώρας με δραστικό περιορισμό των Τμημάτων (βεβαίως με ειδική πρόβλεψη για τους ήδη φοιτώντες σε αυτά) που προάγουν τις υπηρεσίες και αύξηση των παραγωγικών σχολών του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα. Όσο για τα ΑΕΙ, οι καθηγητές και οι διοικούντες πρέπει να καταλάβουν ότι το Πανεπιστήμιο λειτουργεί για την πρόοδο της κοινωνίας μέσα από την ατομική εξέλιξη κάθε αποφοίτου τους και όχι για τον πλουτισμό των ίδιων και την αύξηση του κοινωνικού κύρους μέσω της κατάληψης υψηλά αμειβομένων διοικητικών και εξω-πανεπιστημιακών θέσεων στο Δημόσιο. Δυστυχώς οδεύουμε πλέον προς μια άτακτη αποδόμηση, την οποία καμιά πολιτική δύναμη δε μπορεί να σταματήσει… ούτε στο Πανεπιστήμιο ούτε στην οικονομία.

Συγχώνευση Τμημάτων ΑΕΙ και ΤΕΙ

«Το ένα στα πέντε», δηλαδή περί τα 100 τμήματα πανεπιστημίων και ΤΕΙ, θα… διαγραφούν από τον χάρτη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αφού τόσα υπολογίζονται ότι είναι τα τμήματα που «πλεονάζουν» στην ανώτατη και ανώτερη εκπαίδευση, η οποία έχει διευρυνθεί υπέρμετρα από τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Οι καταργήσεις και οι συγχωνεύσεις Τμημάτων, Σχολών ακόμη και Ιδρυμάτων κρίνονται, υπό το πρίσμα των νέων συνθηκών κρίνονται απαραίτητες. Η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας έχει στείλει το μήνυμα στα ΑΕΙ ώστε, ανεξαρτήτως πολιτικών εξελίξεων, να αρχίσει ο σχετικός σχεδιασμός για το 2012–2013. «Όλοι συμφωνούν ότι υπάρχουν Τμήματα που πλεονάζουν. Για τον νέο χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης πρέπει να υπάρξει σχεδιασμός και να μην οδηγηθούμε σε βεβιασμένες ενέργειες, όταν πλέον τα κονδύλια θα έχουν τελειώσει», τόνισε στην «Καθημερινή» στέλεχος του Υπουργείου Παιδείας. Το… καμπανάκι χτυπά, όπως ήταν αναμενόμενο, για τα περιφερειακά Τμήματα, όσα έχουν εξειδικευμένο αντικείμενο ή το αντικείμενό τους αλληλοκαλύπτεται αλλά και όσα δεν είναι ελκυστικά για τους αποφοίτους Λυκείου, με αποτέλεσμα να σπουδάζουν σε αυτά λίγοι, τη στιγμή που το κόστος λειτουργίας τους είναι ιδιαίτερα μεγάλο.

Ειδικότερα, στην Ελλάδα λειτουργούν 40 ΑΕΙ με 499 Τμήματα, πλην των στρατιωτικών Σχολών. Εξ αυτών 24 Ιδρύματα είναι Πανεπιστήμια που έχουν «διασπαρθεί» σε 36 διαφορετικές πόλεις και 16 ΤΕΙ σε 40 πόλεις. Από τα 24 Πανεπιστήμια, μόνο όσα βρίσκονται στην Αττική, την Πάτρα, τα Ιωάννινα, την Κέρκυρα και τα Χανιά είναι συγκεντρωμένα στην ίδια πόλη ενώ τα υπόλοιπα «εκτείνονται» σε περισσότερες από μία πόλεις. Είναι προφανές ότι η χώρα δεν χρειάζεται τόσο πολλά Ιδρύματα. Όπως ανέφερε ο πανεπιστημιακός και πρώην πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης, κ. Ιωακείμ Γρυσπολάκης, στην Ευρώπη ο κανόνας είναι να λειτουργεί ένα ΑΕΙ ανά ένα εκατομμύριο κατοίκους. Όμως, η Ελλάδα αποτελεί εξαίρεση, αφού εδώ λειτουργεί ένα ΑΕΙ ανά 250.000 κατοίκους. Έτσι, στο πλαίσιο της αναδιάταξης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τα κριτήρια που θα θέσει το Υπουργείο Παιδείας θα είναι οικονομικά και ακαδημαϊκά.

Πιο συγκεκριμένα, η εξοικονόμηση κονδυλίων, με γνώμονα την αυστηρή δημοσιονομική λιτότητα, θα είναι ο καταλυτικός παράγοντας των όποιων αποφάσεων. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας, στο Τμήμα Βιολογικών Θερμοκηπιακών Καλλιεργειών και Ανθοκομίας του ΤΕΙ Καλαμάτας (το οποίο δεν δέχθηκε φέτος εισακτέους) ένας φοιτητής «κόστιζε», έως τη λήψη του πτυχίου του, στο κράτος, κατά μέσον όρο 21.500 ευρώ. Στο κονδύλι αυτό περιλαμβάνονται η σίτιση του φοιτητή και τα λειτουργικά έξοδα του Τμήματος (μισθοί κ.λπ.). Το αντίστοιχο «κόστος» για έναν φοιτητή στο Ζωικής Παραγωγής ΤΕΙ Θεσσαλονίκης ήταν 21.700 ευρώ και στο Κλωστοϋφαντουργίας ΤΕΙ Πειραιά 30.000 ευρώ. Την ίδια στιγμή, ένας φοιτητής της Φιλολογίας Αθηνών «κοστίζει» στο κράτος έως ότου λάβει πτυχίο 8.100 ευρώ, ο φοιτητής της Νομικής Αθηνών 9.180 ευρώ και εκείνος της Ιατρικής Αθηνών 9.500 ευρώ. Το δεύτερο βασικό κριτήριο θα είναι το αντικείμενο κάθε Τμήματος. Στο μικροσκόπιο θα μπουν Τμήματα με μεγάλη εξειδίκευση –«θα μπορούσαν να είναι απλώς μεταπτυχιακά προγράμματα», ή γνωστικό αντικείμενο που δεν οδηγεί σε συγκεκριμένα επαγγελματικά δικαιώματα. Αρνητικά θα λειτουργήσει εάν κάποιο Τμήμα έχει συναφές αντικείμενο με άλλο Τμήμα που βρίσκεται σε γειτονική πόλη. Επίσης, από μια γρήγορη ματιά στον κατάλογο των 499 Τμημάτων των Πανεπιστημίων και ΤΕΙ, είναι σαφές ότι υπάρχουν πολλά που το αντικείμενό τους αλληλοεπικαλύπτεται ή έχει μικρές παραλλαγές. Αυτό συμβαίνει κυρίως με τα τμήματα της πληροφορικής, των οικονομικών σπουδών και του γεωτεχνολογικού τομέα, τόσο στα ΑΕΙ όσο και στα ΤΕΙ.

«Είναι απαραίτητος ο γενναίος χωροταξικός και θεσμικός ανασχηματισμός συνολικά, δηλαδή που θα περιλαμβάνει και τα ΤΕΙ και τα Πανεπιστήμια», τόνισε ο πρόεδρος της ομοσπονδίας διδασκόντων στα ΤΕΙ, κ. Ιωάννης Τσάκνης. «Πρέπει να επανεξεταστεί η λειτουργία Τμημάτων, που τελικά έχουν ελάχιστους εισαχθέντες, Τμημάτων απομονωμένων, μακριά από την έδρα του ΑΕΙ καθώς και εκείνων με γνωστικό αντικείμενο μεταπτυχιακού επιπέδου», συμπλήρωσε ο ίδιος. Την ίδια στιγμή, «η συζήτηση να γίνει από μηδενική βάση και να αφορά τόσο στα κεντρικά όσο και τα περιφερειακά ΑΕΙ», υπογράμμισε ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, κ. Πάρης Τσάρτας. Ενώ, «οι αλλαγές να προχωρήσουν με προσεκτικές κινήσεις. Απαιτείται και μείωση των εισακτέων για τη διατήρηση της ποιότητας», συμπλήρωσε ο πρόεδρος του ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας, κ. Γ. Χαραλαμπίδης. Καθίσταται αντιληπτό πως οι πανεπιστημιακοί εστίασαν και στη θέση μικρών ΑΕΙ στο νέο τοπίο. Συγκεκριμένα, έχουν ακουστεί οι προτάσεις για συγχωνεύσεις μικρών ΑΕΙ με μεγαλύτερα. Μεταξύ αυτών, είναι η συγχώνευση του Χαροκόπειου με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με το ΕΜΠ, του Διεθνούς Πανεπιστημίου με το Αριστοτέλειο Θεσσαλονίκης, του Στερεάς Ελλάδος με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και του Πανεπιστημίου Δυτικής Ελλάδας με το Ιωαννίνων. Το τελευταίο, μάλιστα, είναι δείγμα της ανορθολογικής πολιτικής που υιοθετήθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Συγκεκριμένα, τρία τμήματα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τα οποία λειτουργούσαν στο Αγρίνιο, αποσπάστηκαν από το Ιδρυμα και αποτέλεσαν τον πυρήνα ενός νέου ΑΕΙ, ώστε και η Δυτική Ελλάδα να αποκτήσει, το 2010–2011, δικό της Πανεπιστήμιο, αφού όλες οι υπόλοιπες περιφέρειες διαθέτουν…

Θετική, λοιπόν, παρουσιάζεται η ακαδημαϊκή κοινότητα στην πρόταση για αναδιάταξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης υπό την προϋπόθεση να γίνει οργανωμένα και όχι άτακτα, με μόνο στόχο την εξοικονόμηση πόρων. Καταληκτικά, προτείνεται από διάφορες πλευρές να μπουν στον… χορό όχι μόνο τα ΤΕΙ αλλά και τα Πανεπιστήμια και όχι μόνο τα περιφερειακά Ιδρύματα αλλά και αυτά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης… κάτι που πυροδοτεί έντονες «συγκρούσεις» εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας… Μένει να δούμε τι από τα σχεδιαζόμενα τελικά θα υλοποιηθεί και τι θα αποδειχθεί επικοινωνιακό πυροτέχνημα…

No related posts.