Σωτηρία Καζάκη: «Η σχολική αποτυχία δεν αφορά μόνο την εκπαιδευτική κοινότητα… Είναι άκρως κοινωνικό ζήτημα !»

Οι κοινωνικές ανισότητες, η αλληλεπίδραση μεταξύ σχολικής και οικογενειακής κουλτούρας, το σχολείο και οι συντελεστές του αποτελούν τις κύριες αιτίες της σχολικής αποτυχίας που αποδεικνύουν πως το εν λόγω φαινόμενο δεν αποτελεί μόνο μια παθογόνα διάσταση του εκπαιδευτικού συστήματος αλλά και ένα σοβαρότατο πρόβλημα με ιδιαίτερες κοινωνικές προεκτάσεις.

Η Σωτηρία Καζάκη είναι μόλις 22 χρονών, κατάγεται από τις Σέρρες και πρόσφατα αποφοίτησε από το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. «Εξαιτίας των δυσμενών οικονομικών συνθηκών και των περικοπών στην εκπαίδευση, δυστυχώς δεν εργάζομαι. Ωστόσο, αυτό το δυσάρεστο γεγονός που βασανίζει κάθε νέο της γενιάς μου μπορεί κάποτε να ωθήσει κάποιον στην απόκτηση μιας περισσότερο δημιουργικής διάθεσης. Αναλόγως και εγώ, ασχολούμαι περισσότερο με την έρευνα που αφορά στην εκπαίδευση, η οποία ανέκαθεν με ενδιέφερε τόσο σε επιστημονικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο», σημειώνει η Σωτηρία.

Η νεαρή εκπαιδευτικός διεξάγει μια έρευνα που αφορά στη σχολική αποτυχία και τους παράγοντες που επιδρούν και οξύνουν τα αποτελέσματά της. Τα στοιχεία που έχει συλλέξει μέχρι σήμερα αποδεικνύουν όσα έχουν γραφεί κατά καιρούς από διάφορους μελετητές του εν λόγω ζητήματος. «Η σχολική αποτυχία είναι ένα φαινόμενο που ανευρίσκεται σε όλες τις εποχές και σε όλες τις κοινωνίες. Το σχολείο έχει την τάση να μετατρέπει τις κοινωνικές ανισότητες σε σχολικές ανισότητες, αφού αντιμετωπίζει τους μαθητές ως ίσους, πράγμα που δεν επαληθεύεται από την πραγματικότητα», τονίζει η ίδια.

Πιο συγκεκριμένα, τα ευρήματα της Σωτηρίας περιστρέφονται γύρω από συγκεκριμένους άξονες, όπως το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο της οικογένειας, το μορφωτικό επίπεδο των γονέων, τη γεωγραφική τοποθεσία του σχολείου καθώς και το ρόλο του εκπαιδευτικού ως παράγοντα εντός της σχολικής κοινότητας. Τα υποκείμενα της ερευνάς της είναι άτομα που θεωρούνται σχολικά αποτυχημένα. «Η σχολική αποτυχία είναι μια έννοια με διττή σημασία, αυτή της αποτυχίας του μαθητή στο σχολείο αλλά και αυτή της αποτυχίας του εκπαιδευτικού συστήματος ν’ ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του μαθητή αλλά και της εποχής», σχολιάζει η Σωτηρία.

Όσον αφορά την οικονομική επιφάνεια των οικογενειών, αυτή έχει σημαντική επίδραση στον αποκλεισμό των μαθητών από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, αφού ένα εισόδημα αρκετά χαμηλό δεν είναι ικανό να καλύψει τις ανάγκες της οικογένειας αλλά και των νεαρών μαθητών. Την ίδια στιγμή, φυσικά, οι γονείς κατακλύζονται από τύψεις που δεν δύνανται να ενισχύσουν τα παιδιά τους. «Η πολυπόθητη είσοδος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δυστυχώς περνά μέσα από την παραπαιδεία. Αυτό είναι άδικο γιατί η πληρωμή διδάκτρων δεν είναι εφικτή για όλους ! Κάποια παιδιά είναι αποκλεισμένα από τη στιγμή που μπαίνουν στην πρώτη εκπαιδευτική βαθμίδα», λέει χαρακτηριστικά η ίδια.

Το μορφωτικό υπόβαθρο των γονέων σε συνδυασμό τα ερεθίσματα που δέχεται ο μαθητής από το άμεσο οικογενειακό του περιβάλλον μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην ενασχόληση ή μη αυτού με τα γράμματα και τις τέχνες. «Ακόμα και το γεγονός ότι ο γονέας βοηθά το παιδί του στα μαθήματά του και επιθυμεί να ενημερώνεται συνεχώς για την πρόοδό του, είναι πολύ σημαντικό για την σχολική εξέλιξη του μαθητή», υποστηρίζει η Σωτηρία. Αναλόγως, η απλή παρακίνηση των μαθητών από τους γονείς τους να διαβάζουν εξωσχολικά βιβλία ή η ενασχόληση των ίδιων των γονέων με το διάβασμα μπορούν να αποδειχτούν ιδιαίτερα αξιόλογοι παράγοντες επηρεασμού των μικρών μαθητών, οι οποίοι έχουν ως πρότυπα τους μεγαλύτερους και συνηθίζουν να μιμούνται τις συμπεριφορές τους. «Είναι λυπηρό το ότι στην Ελλάδα το ποσοστό των παιδιών και των ενηλίκων που δεν διαβάζουν βιβλία αγγίζει το 40%. Όταν τα παιδιά δεν βλέπουν τους γονείς τους να διαβάζουν, πώς περιμένουμε να αγαπήσουν το διάβασμα ; Δεν έχουν βιώσει την αναγνωστική τελετουργία και δεν δύνανται να αντιληφθούν ότι η γνώση είναι δύναμη», συμπληρώνει η ίδια.

Αναφορικά, με την γεωγραφική θέση του σχολείου, πιστεύεται πως τα σχολεία των μεγάλων αστικών κέντρων δίνουν περισσότερες ευκαιρίες στους μαθητές τους. Την ίδια στιγμή, οι μαθητές που αναγκάζονται να μετακινούνται από περιοχή σε περιοχή δεν προσαρμόζονται στο κοινωνικό περιβάλλον εύκολα ενώ ταυτόχρονα χάνουν σημαντικό μέρος της ευρύτερης σχολικής ζωής. «Από την έρευνά μου φαίνεται καθαρά ότι η διατάραξη της ψυχολογικής ισορροπίας ενός παιδιού, η οποία οφείλεται στις μετακινήσεις αυτές, επιδρά στη σχολική επίδοσή του», υπογραμμίζει η νεαρή εκπαιδευτικός.

Κάποιοι μαθητές αποτυχαίνουν γιατί δεν έχουν ισχυρά κίνητρα επίδοσης. Αυτοί οι μαθητές θεωρούν ως κύρια αιτία της επιτυχίας τους την τύχη και ως βασικό παράγοντα της αποτυχίας τους εαυτό τους. Αντιθέτως, οι μαθητές που έχουν ισχυρά κίνητρα επίδοσης θεωρούν ότι η επιτυχία τους οφείλεται στον εαυτό τους ενώ η αποτυχία τους αποκλειστικά και μόνο στην τύχη. «Σε κάθε περίπτωση, είναι πολύ βασικό, οι απαιτήσεις των γονέων να ανταποκρίνονται στο επίπεδο δυνατοτήτων του παιδιού και να μην αποτελούν τροχοπέδη στην περαιτέρω εξέλιξή του, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο. Κάποιες φορές, οι αλόγιστες φιλοδοξίες των γονέων είναι ικανές να οδηγήσουν το παιδί στην αποτυχία», τονίζει η Σωτηρία.

Η ίδια θεωρεί πως οι εκπαιδευτικοί αποτελούν καθοριστικό παράγοντα διαμόρφωσης των κατάλληλων προϋποθέσεων για τη σχολική αποτυχία και τον αποκλεισμό από την εκπαίδευση. Οι χαμηλές προσδοκίες των δασκάλων και οι προκαταλήψεις τους είναι ικανές ωθήσουν το παιδί στην αποτυχία,. Την ίδια στιγμή, η απόρριψή που συνηθίζουν να δείχνουν προς τους μαθητές που προέρχονται από χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα οδηγεί στην παγίωση των ανισοτήτων σε κοινωνικό επίπεδο. «Ο εκπαιδευτικός είναι αυτός που πρέπει να αμβλύνει τις ανισότητες, να δώσει κίνητρα στο μαθητή και να τον κατευθύνει με βάση και τις προσδοκίες του. Παράλληλα, ο τρόπος που αξιολογεί τους μαθητές θεωρείται άκρως σημαντικός γιατί εμπλέκει και την ψυχολογία του παιδιού σε μια διαδικασία που είναι προφανώς αντιπαιδαγωγική, ιδιαίτερα στο Δημοτικό», υπογραμμίζει η Σωτηρία.

Η νεαρή εκπαιδευτικός θεωρεί πως η σχολική αποτυχία δεν είναι ένα φαινόμενο που πλήττει μόνο την εκπαίδευση και πρέπει να απασχολεί μόνο τους αρμόδιους σε αυτό τον τομέα. «Όταν ένα παιδί αποτύχει στο σχολείο, δεν ενσωματώνεται σωστά και στην κοινωνία. Κάποιες φορές παρουσιάζει αντικοινωνική συμπεριφορά και κάποιες άλλες, παντελή έλλειψη ενδιαφέροντος για οτιδήποτε. Όταν ένας μαθητής αποτυχαίνει, το εκπαιδευτικό σύστημα έχει αποτύχει και μαζί με αυτό όλοι οι συντελεστές του», τονίζει η ίδια.

Η Σωτηρία σχολιάζει με ιδιαίτερα επικριτικό τόνο το εκπαιδευτικό σύστημα που βασίζεται στη στείρα απομνημόνευση και δεν καλλιεργεί καθόλου τη δημιουργικότητα των εμπλεκομένων σ’ αυτό. «Χρειάζεται μια ριζική αλλαγή στη δομή και στη λειτουργία ενός απαρχαιωμένου μοντέλου που θρέφει εκπαιδευτικούς – δημοσίους υπαλλήλους και μαθητές – βαθμοθήρες. Δεν χρειάζονται πολλά χρήματα για να αλλάξεις τα κακώς κείμενα. Πρωτίστως, απαιτείται αλλαγή των συνειδήσεων»., λέει χαρακτηριστικά η ίδια. Ακολούθως, σημειώνει πως οι γονείς δεν μπορούν να κατηγορηθούν για αυτό που είναι αλλά οι δάσκαλοι είναι βασικοί πυλώνες του οικοδομήματος της εκπαίδευσης και οφείλουν να δράσουν γρήγορα και αποτελεσματικά. «Δεν μας μαθαίνουν πώς να γίνουμε καλοί δάσκαλοι αλλά όλοι είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε πως η προώθηση της συνεργασίας, της ενεργητικής μάθησης της ανατροφοδότησης και της εκμετάλλευσης του λάθους μπορούν να δώσουν πνοή σε ένα σύστημα που έχει αποδειχθεί πως δεν λειτουργεί», υποστηρίζει η νεαρή εκπαιδευτικός.

Η Σωτηρία Καζάκη ελπίζει η οικονομική κρίση που ταλαιπωρεί την Ελλάδα να γίνει εφόδιο για τους νέους, όσο οξύμωρο και αν φαίνεται αυτό. Ενώ πιστεύει πως οι νέοι εκπαιδευτικοί που έχουν βγει από ένα εκπαιδευτικό σύστημα που συρρίκνωσε τις δεξιότητές τους θα προσπαθήσουν να αλλάξουν τον χώρο της εκπαίδευσης με κάθε τρόπο. Τέλος, υποστηρίζει πως η σχολική αποτυχία μπορεί να είναι το τέλος ενός κύκλου για ένα άτομο αλλά και η αρχή ενός άλλου περισσότερο δημιουργικού.

No related posts.