Η Ελλάδα στον ενεργειακό χάρτη: Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη -Τι θα επιφέρει ο αγωγός

Ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη

Μεγάλη έρευνα του «ε.ΜΜΕ.ίς»

Στις 15 Μαρτίου 2007 υπογράφηκε στην Αθήνα η συμφωνία συνεργασίας Ρωσίας-Βουλγαρίας-Ελλάδας, η οποία ορίζει τη σύσταση Διεθνούς Εταιρίας που θα αναλάβει την κατασκευή και διαχείριση του πετρελαϊκού αγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη.

Η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία σταθμών μεταφόρτωσης πετρελαίου στο βουλγαρικό λιμάνι του Μπουργκάς και στο ελληνικό της Αλεξανδρούπολης και έναν αγωγό μεταφοράς που θα ενώνει τους δύο σταθμούς, καθώς και σταθμούς άντλησης, συγκροτήματα δεξαμενών πετρελαίου και λοιπή υποδομή. Ο αγωγός θα έχει αρχικά τη δυνατότητα μεταφοράς 35 εκατομμυρίων τόνων πετρελαίου ετησίως, έχει δε τη δυνατότητα αναβάθμισης ώστε να φτάσει τα 50 εκατομμύρια τόνους ετησίως.

Στο έργο συμμετέχουν η ρωσική πλευρά με 51% και η βουλγαρική και ελληνική με 24,5% αντίστοιχα. Στην ελληνική πλευρά συμμετέχει με 23,5% η Κοινοπραξία «ΕΛ.ΠΕ. (Ελληνικά Πετρέλαια) Α.Ε. – ΘΡΑΚΗ Α.Ε.», ενώ με 1% το ελληνικό δημόσιο. Η κάθε πλευρά μπορεί να εκχωρήσει μερικά ή ολικά το μερίδιό της σε εταιρίες παραγωγής πετρελαίου που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στο έργο. Από ελληνικής πλευράς, υπεύθυνος φορέας για την παρακολούθηση και εφαρμογή της παρούσας συμφωνίας είναι το Υπουργείο Ανάπτυξης. Το έργο θα ολοκληρωθεί σύμφωνα με εκτιμήσεις μάλλον κατά την περίοδο 2010-2011, αλλά δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο επίσπευσής του ώστε να λειτουργήσει το 2009.

Πρόκειται για ένα συμπληρωματικό έργο, καθώς στην περιοχή λειτουργούν και άλλοι αγωγοί, ενώ η χωρητικότητά του

Κύριοι αγωγοί πετρελαίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Σκοπός της Ρωσίας είναι η δημιουργία εναλλακτικών οδών μεταφοράς, ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση του ρωσικού πετρελαίου στην αγορά. «Αυτή τη στιγμή υπάρχουν και άλλοι αγωγοί, οι οποίοι φέρνουν πετρέλαιο από εναλλακτικές πηγές, όπως ο Μπακού-Τσεϊχάν που λειτουργεί κυρίως με πετρέλαιο του Αζερμπαϊτζάν. Προς το παρόν όμως αντιμετωπίζει προβλήματα, δε λειτουργεί στο μέγιστο των δυνατοτήτων του. Το σκεπτικό είναι ότι όσο περισσότερο πετρέλαιο έρχεται στην αγορά, τόσο χαμηλότερες θα είναι οι τιμές και τόσο μεγαλύτερη η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Αυτό το σκεπτικό εξυπηρετεί ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη», δηλώνει σχετικά ο κ. Φίλιππος Προέδρου, υποψήφιος Διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Κομοτηνής με ειδίκευση πάνω στο θέμα.

Στα άμεσα οφέλη από τη δημιουργία του αγωγού, εκτός από τη δημιουργία ορισμένων θέσεων εργασίας, είναι η οικονομική ενίσχυση της περιοχής του Έβρου. Η Ελλάδα θα παίρνει 1€ για κάθε τόνο που περνάει από το έδαφός της, όπως και η Βουλγαρία, δηλαδή αρχικά 35 και αργότερα 50 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Τα χρήματα θα καταλήγουν στο Νομό Έβρου. Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσίευμα της ΕΡΤ3 (www.ert3.gr) της 26 ης Φεβρουαρίου 2007, ο Νομάρχης Έβρου, κ. Νίκος Ζαμπουνίδης εξέφρασε την πεποίθησή του ότι η κατασκευή του αγωγού θα συμβάλει στην ανάπτυξη του τουρισμού στην περιοχή.

Επίσης, δεν είναι απίθανο η Ελλάδα να διαπραγματευτεί μελλοντικά πετρέλαιο σε προνομιακότερες τιμές. «Είθισται να γίνονται κάποιες διευκολύνσεις σε χώρες που παίζουν διαμετακομιστικό ρόλο στην αγορά πετρελαίου. Δεν μπορώ να φανταστώ ένα σενάριο, όπου θα φτάνουν στην Ελλάδα μισό με ένα εκατομμύριο βαρέλια τη μέρα και η Ελλάδα δε θα παίρνει τίποτα», υποστηρίζει ο κ. Μανώλης Καραγιάννης, καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών, Οικονομικών και Πολιτικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Ο αγωγός Μπακού-Τσεϊχάν

Πέρα απ’ αυτό και όσον αφορά τα γεωστρατηγικά συμφέροντα της χώρας, η κατασκευή του αγωγού αναμένεται να θωρακίσει γεωπολιτικά την περιοχή της Θράκης. «Οποιαδήποτε μελλοντική διαμάχη Ελλάδας-Τουρκίας στο χώρο του Έβρου, αλλά και γενικότερα στην ευρύτερη περιοχή, θα προκαλέσει, όπως είναι λογικό, μια νευρικότητα στην παγκόσμια πετρελαϊκή αγορά», εκτιμά ο κ. Καραγιάννης. Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να διατηρηθεί μια σχετική σταθερότητα στην περιοχή.

Το οικολογικό διακύβευμα

Όπως συμβαίνει με κάθε έργο, έτσι και ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη παρουσιάζει περιβαλλοντικούς κινδύνους για τους οποίους πρέπει να γίνουν σχετικές προβλέψεις και να ληφθούν μέτρα. Ίσως ο σημαντικότερος κίνδυνος να είναι ο διάπλους δεξαμενόπλοιων κατηγορίας super tanker από την περιοχή του Ανατολικού Αιγαίου, κάτι πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα. «Ακόμα και με αυστηρότερα περιβαλλοντικά standards και με πλοία ύψιστης ασφαλείας, η αποφυγή περιβαλλοντικής καταστροφής σε συνέχεια ατυχήματος δεν μπορεί να αφεθεί στην τύχη», δηλώνει σχετικά ο κ. Νίκος Χαραλαμπίδης, διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.

Πέρα απ’ αυτό, υπάρχουν και άλλες πτυχές του οικολογικού κινδύνου που συνιστά η λειτουργία του έργου. Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς ο αγωγός και οι εγκαταστάσεις του θα βρίσκονται κοντά στο δάσος της Δαδιάς, σημαντικό οικοσύστημα, ενώ πρέπει να συγκεκριμενοποιηθεί το πόσο κοντά στο Δέλτα του Έβρου θα καταλήγει ο αγωγός. Οι σχετικές αποφάσεις αναμένεται να παρθούν προσεχώς, κατά τη διευθέτηση των λεπτομερειών κατασκευής του έργου.

Τέλος, υπάρχει και ο παράγοντας της λειτουργικής ρύπανσης, δηλαδή το έρμα των πλοίων και τυχόν μικροατυχήματα στους σταθμούς φορτοεκφόρτωσης. «Η ρύπανση αυτή είναι μικρή, αλλά υπάρχει. Σε βάθος χρόνου θα επηρεαστεί το Δέλτα του Έβρου, καθώς τα ρεύματα στην περιοχή οδηγούν προς τα εκεί», αναφέρει ο Κωνσταντίνος Λιαρίκος, υπεύθυνος περιβαλλοντικών δράσεων του WWF.

Ιδιαίτερη προσοχή αναμένεται να ληφθεί, σε περίπτωση που το έργο χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει ως πρώτη της προτεραιότητα την προστασία του περιβάλλοντος. Το αν θα γίνει τελικά κάτι τέτοιο, μένει να το δούμε.

Αγωγός φυσικού αερίου Τουρκίας-Ελλάδας-Ιταλίας

Ο Ρώσος Πρόεδρος Vladimir Putin ασκεί δυναμική ενεργειακή πολιτκή

Απαραίτητο είναι σ’ αυτό το σημείο να αναφερθεί άλλη μια πτυχή της ρωσικής ενεργειακής πολιτικής στην περιοχή. Η Ρωσία προωθεί την κατασκευή αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου που θα διέρχεται από Τουρκία-Ελλάδα-Ιταλία. Ο αγωγός αυτός θα είναι κατά πάσα πιθανότητα έτοιμος το 2008 και θα μπορεί να λειτουργεί ως εναλλακτική πηγή τροφοδοτώντας την αγορά με φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν, τα κοιτάσματα του οποίου εκμεταλλεύονται αμερικανικών συμφερόντων εταιρίες.

Το αζέρικο αέριο όμως θα μπορεί να διοχετευθεί στον αγωγό μεταξύ 2011-2014, όχι δηλαδή από την αρχή της λειτουργίας του αγωγού. Ακριβώς σ’ αυτήν την καθυστέρηση ποντάρει η ρωσική πλευρά που επιδιώκει να δεσμεύσει τον αγωγό αποκλειστικά με ρωσικό και καζακικό αέριο (που θα είναι διαθέσιμα ήδη από την αρχή της λειτουργίας του), αυξάνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο ακόμα περισσότερο την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία. «Δεν είναι τυχαίο ότι, πριν έρθει στην Ελλάδα, ο Πούτιν πέρασε από την Ιταλία, όπου συζήτησε το ίδιο θέμα με την ιταλική κυβέρνηση», αναφέρει ο κ. Προέδρου.

Για την Ελλάδα ειδικά, υπάρχει και μια άλλη συνέπεια. Σε περίπτωση που τελικά δεσμευτεί να λαμβάνει αέριο μόνο από αυτόν το δρόμο, οδηγείται σε εξάρτηση από την Τουρκία, από την οποία θα διέρχεται ο αγωγός. Αυτό την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε μια πιθανή ελληνοτουρκική κρίση. «Σε ένα σενάριο κρίσης, τύπου Ίμια ή Οτσαλάν, είναι δύσκολο κανείς να φανταστεί οι δύο χώρες να είναι στα πρόθυρα πολέμου και ο ελληνοτουρκικός αγωγός να λειτουργεί κανονικά και οι Έλληνες καταναλωτές να προμηθεύονται κανονικά φυσικό αέριο από την Τουρκία. Σε μια στιγμή έντονης σύγκρουσης πιστεύω ότι ο αγωγός θα κλείσει, είναι πολύ λογικό», υποστηρίζει ο κ. Καραγιάννης. Η εμπειρία έχει δείξει ότι σε περίπτωση που γίνει κάτι τέτοιο, θα γίνει επίκληση σε άλλου είδους λόγους, τεχνικά προβλήματα για παράδειγμα.

Γεωπολιτικά παιχνίδια

Εξετάζοντας τη γεωπολιτική σημασία του έργου, θα πρέπει να δούμε σε τι αποσκοπεί και τι επιπτώσεις έχει το έργο για μια σειρά διαφορετικούς «παίκτες» της διεθνούς σκηνής.

-Ρωσία: Όπως ήδη αναφέρθηκε, η Ρωσία επιδιώκει την ύπαρξη εναλλακτικών οδών διοχέτευσης του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της στις δυτικές αγορές, ώστε να μην εξαρτάται αποκλειστικά από καμία μεμονωμένη χώρα. Ο υπερκορεσμός των Στενών που καθιστά τη διέλευση των τάνκερ από την περιοχή δύσκολη, χρονοβόρα και ακριβή υπήρξε βασικός παράγοντας για την προώθηση του έργου από ρωσικής πλευράς. Αυτό που πρέπει όμως να τονιστεί είναι ότι η δύναμη της Ρωσίας στηρίζεται όχι τόσο στα πετρελαϊκά της αποθέματα, αλλά στα αποθέματα φυσικού αερίου της. Η διπλή επίσκεψη Πούτιν στην Ελλάδα σε διάστημα 5 μηνών για ένα καθαρά περιφερειακό και συμπληρωματικό έργο είχε τη σημασία της.

«Ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη είναι ένα έργο μικρό, αλλά έχει μεγάλο συμβολισμό. Η Ρωσία διατηρεί τον πλήρη έλεγχο όλου του αγωγού, και του βουλγαρικού και ελληνικού τμήματος δηλαδή. Με άλλα λόγια, ελέγχει τμήμα αγωγού που διέρχεται από δύο νατοϊκές χώρες. Είναι μια τολμηρή κίνηση που αποτελεί μήνυμα προς την αμερικανική πλευρά και σηματοδοτεί την επάνοδο της «ρωσικής αρκούδας» στη Μεσόγειο», δηλώνει ο κ. Καραγιάννης, Πέρα από το να τιμήσει τη συμφωνία και να υπογραμμίσει τη βαρύτητα του έργου, ο κ. Πούτιν αποσκοπούσε στη συζήτηση του θέματος του φυσικού αερίου, του θέματος των εξοπλισμών και των εξελίξεων στην περιοχή του Κοσόβου.

-Η.Π.Α.: Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετωπίζουν τόσο πρόβλημα με την κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη, όσο με την προώθηση του αγωγού φυσικού αερίου Τουρκίας-Ελλάδας-Ιταλίας. Η συμφωνία κατασκευής του Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη προβλέπει τη δυνατότητα πώλησης μέρους ή όλου του ποσοστού από μια από τις συμβαλλόμενες χώρες σε τρίτα μέρη. Ήδη αναμένεται η πώληση από τη Βουλγαρία του μεριδίου της με επικρατέστερο αγοραστή την αμερικανικών συμφερόντων Chevron-Texaco. Ούτως ή άλλως δηλαδή, οι αμερικανικές εταιρίες θα έχουν πρόσβαση, αργά ή γρήγορα στον αγωγό.

Ο πραγματικός φόβος των Η.Π.Α. είναι ο πιθανός αποκλεισμός τους από τον αγωγό φυσικού αερίου και η συνακόλουθη περαιτέρω εξάρτηση των Ευρωπαίων συμμάχων τους από τη Ρωσία. Το ζητούμενο είναι να μην μπορέσει να δεσμευτεί ο αγωγός αποκλειστικά με ρωσικό και καζακικό πετρέλαιο, αποκλείοντας έτσι τους Αμερικανούς. Δεν αποκλείεται πάντως να δούμε τον αγωγό Τουρκίας-Ελλάδας-Ιταλίας να εξυπηρετεί τελικά και Ρώσους και Αμερικανούς.

-Ευρωπαϊκή Ένωση: Για την Ευρωπαϊκή Ένωση το έργο έχει τη σημασία του. Αποτελεί ακόμα ένα δρόμο μεταφοράς πετρελαίου προς τις αγορές της και συμβάλλει στην περαιτέρω ενεργειακή ασφάλειά της, κάτι που είναι άλλωστε και το ζητούμενο τα τελευταία χρόνια. Η κατασκευή του είναι σίγουρα καλοδεχούμενη, εφ’ όσον βέβαια πληρούνται οι αυστηρές περιβαλλοντικές διατάξεις που έχει θέσει.

Πολλές και διαφορετικές λοιπόν οι συνέπειες της κατασκευής του αγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη, και όχι μόνο για τη χώρα μας. Το σίγουρο είναι ότι πρόκειται για ένα σημαντικό έργο για την Ελλάδα, οι συνέπειες του οποίου μένουν να ιδωθούν.

 

Αρχείο για download: το κείμενο της Συμφωνίας του αγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη

Αρχεία για download: χάρτες των κυριότερων αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου

 

Ηλίας Παπαδόπουλος

eliasdark@gmail.com

 

No related posts.