Η Αναβίωση της Θρησκείας

Ο ιερός βράχος της Καάμπα στη Μέκκα, απαραίτητος τόπος προσκυνήματος για κάθε μουσουλμάνο

Με αφορμή αυτές τις ημέρες αυξημένου θρησκευτικού συναισθήματος, λίγο ή πολύ, ίσως είναι σκόπιμο να εξετάσουμε την αναβίωση της θρησκείας που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στη διεθνή πολιτική σκηνή και τις συνέπειες που αυτή μπορεί να έχει.

Υπήρξε πάγιο επιχείρημα των πολέμιων της θρησκείας ότι, όσοι υπάκουαν τυφλά στις προσταγές της, ήταν κυρίως άτομα χαμηλού μορφωτικού επιπέδου και εισοδήματος, με λίγα λόγια άνθρωποι που ζητούσαν ένα καταφύγιο, μια διέξοδο και την έβρισκαν στο θρησκευτικό χώρο. Πρόσφατα στοιχεία όμως έρχονται να τους διαψεύσουν.

Σε πρόσφατο άρθρο της εφημερίδας «Καθημερινή» (7-8 Απριλίου 2007) παρουσιάζονται στοιχεία διαφόρων οργανισμών που δείχνουν ότι παρά την άνοδο του μορφωτικού επιπέδου και τη, μικρή έστω, βελτίωση του βιοτικού επιπέδου μερίδας κατοίκων αναπτυσσόμενων χωρών, το θρησκευτικό συναίσθημα έχει ενταθεί παγκοσμίως, τόσο ποσοτικά, όσο και ποιοτικά. Τα στοιχεία αφορούν και στην Ευρώπη και τις Η.Π.Α., όπου επίσης παρατηρείται επάνοδος της θρησκείας.

Η Παρακμή των Πολιτικών Θεσμών

Οι λόγοι γι’ αυτό το φαινόμενο ποικίλλουν: Ένας σημαντικός λόγος υποστηρίζεται ότι είναι η εκδημοκρατικοποίηση πολλών χωρών και οι ελευθερίες που ήρθαν ως άμεση συνέπεια αυτής. Σε πολλές χώρες αμφισβητήθηκε ο διά της βίας πολλές φορές επιβεβλημένος κοσμικός χαρακτήρας του κράτους και οι πολίτες ήταν ελεύθεροι να εξασκήσουν τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.

Υπάρχει όμως ακόμα ένας παράγοντας, ίσως ακόμα πιο σημαντικός που χρήζει εξέτασης. Η προϊούσα παρακμή του εθνικού πολιτικού και διεθνούς πολιτικού συστήματος. Οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των πολιτικών κομμάτων γίνονται πλέον ολοένα και πιο δυσδιάκριτες. Ρίξτε μια ματιά στις επικείμενες προεδρικές εκλογές στη Γαλλία. Σε ένα πλήθος διαφορετικών θεμάτων η Κεντροαριστερά παρουσιάζεται «δεξιότερη» της Κεντροδεξιάς και το αντίστροφο. Ο κόσμος δε γνωρίζει πια τα πολιτικά πάθη των προηγούμενων δεκαετιών και οι πολίτες επιζητούν θέσεις που να αντιμετωπίζουν το κάθε πρόβλημά τους ξεχωριστά και όχι στα πλαίσια μιας άκαμπτης πολιτικής ιδεολογίας. Είναι διατεθειμένοι να ενσωματώσουν τα θετικά στοιχεία όλων των πολιτικών θεωριών, ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες τους. Το αποτέλεσμα είναι ένα μίγμα με στόχο το συμβιβασμό όλων των απόψεων που τελικά δεν ικανοποιεί πλήρως κανέναν.

Παράλληλα, όπως υποστηρίζει άρθρο του Peter David στην ειδική έκδοση του Economist, “The World in 2007”, παρατηρείται μια αδυναμία και στους διεθνείς οργανισμούς. Ο Ο.Η.Ε. φαντάζει ανήμπορος να δώσει λύση σε κρίσεις όπως του Νταρφούρ, του Ιράν και της Βόρειας Κορέας, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εισέλθει σε περίοδο ενδοσκόπησης και μοιάζει να ασχολείται περισσότερο με τα του οίκου της. Παράλληλα, εμφανίζει μια αδυναμία χάραξης ενιαίας πολιτικής στα περισσότερα θέματα.

Όλα αυτά φυσικά σχετίζονται και με την παρακμή του εθνικού κράτους. Η αχαλίνωτη παγκοσμιοποίηση έχει υπονομεύσει σοβαρά την ισχύ των εθνικών κυβερνήσεων, οι οποίες μοιάζουν πλέον να εξαρτώνται από δαιδαλώδεις οργανισμούς που έχουν την έδρα τους σε μακρινές πόλεις και χώρες. Ο πολίτης αισθάνεται αδύναμος, καθώς δε φαίνεται να μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τις εξελίξεις γύρω του.

Καλύπτοντας το Κενό

Οι Ευαγγελιστές Χριστιανοί διαδραματίζουν έναν προοδευτικά αυξανόμενο ρόλο στα πολιτικά δρώμενα των Η.Π.Α.

Αυτό ακριβώς το κενό ήρθε να καλύψει η θρησκεία. Ο άνθρωπος έχει την ανάγκη για κάτι σταθερό, για μια αξία πάγια και αναμφισβήτητη, για έναν «μπούσουλα» βάσει του οποίου θα κινείται. Όλες οι θρησκείες έχουν αυτόν τον απόλυτο χαρακτήρα, κάνουν αυτό το διαχωρισμό ανάμεσα σε «εμάς» και στους «άλλους». Πρόκειται για μια, επικίνδυνη πολλές φορές, απλοποίηση που ενδέχεται να την εκμεταλλευτεί κάποιος επιτήδειος.

Όλα ωραία ως εδώ. Η πολιτική και οι πολιτικοί θα συνεχίσουν το δρόμο τους, όποιος κι αν είναι αυτός, και οι απλοί πολίτες θα βρουν καταφύγιο στη θρησκεία τους. Δεν είναι όμως τόσο απλό. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ολοένα αυξανόμενη ανάμιξη της θρησκείας στα πολιτικά πράγματα. Αυτή η τάση παρατηρείται στο μουσουλμανικό κόσμο, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την κατάλυση του κοσμικού καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ και τις θρησκευτικές διαμάχες που ακολούθησαν, αλλά και στο χριστιανικό κόσμο, με προεξάρχον παράδειγμα αυτό των Ευαγγελιστών στις Η.Π.Α..

Πρόκειται για μια ομάδα φανατικών Χριστιανών, οι οποίοι επιχειρούν, και σε έναν αρκετά σημαντικό βαθμό καταφέρνουν, να επηρεάζουν τα πολιτικά πράγματα της χώρας επεμβαίνοντας ακόμα και στο σχολικό σύστημα. Είναι γνωστή η διαμάχη για το αν θα πρέπει να διδάσκεται ή όχι η Θεωρία της Εξέλιξης στα αμερικανικά σχολεία και την επιβολή σε ορισμένες πολιτείες διδασκαλίας μιας παράλληλης «θεωρίας» θρησκευτικού χαρακτήρα, όπου παρουσιάζεται η δημιουργία του κόσμου όχι ως κάτι τυχαίο, αλλά ως αποτέλεσμα «Νοήμονος Σχεδίασης». Πέρα απ’ αυτό, οι Ευαγγελιστές αποκτούν ερείσματα και στην πολιτική ζωή, καθώς συνιστούν σημαντική εκλογική δύναμη. Η άνοδός τους προβληματίζει αρκετούς μέσα στην αμερικανική κοινωνία και όχι άδικα. Ποιος δε θυμάται τις δηλώσεις του George W. Bush για το «θεόσταλτο» καθήκον της Αμερικής και τα θρησκευτικά στοιχεία του πολιτικού λόγου του (διαχωρισμός σε «καλούς» και «κακούς», «άξονας του Κακού» κ.τ.λ.)

Στο μουσουλμανικό κόσμο παρατηρείται επίσης μια επάνοδος του ισλαμικού φονταμενταλισμού με τα ακραία ισλαμικά στοιχεία να κερδίζουν ολοένα έδαφος στον πολιτικό χώρο και να χρησιμοποιούν θρησκευτικά στοιχεία στη ρητορική τους (χαρακτηρισμός των Η.Π.Α. ως ο «Μεγάλος Σατανάς»), ενώ δε λείπουν και οι αναφορές στις Σταυροφορίες των Μεσαιωνικών χρόνων και την ανάγκη εκδίκησης.

Τέτοιες ακρότητες σε καμία περίπτωση δεν έχουν θέση σε έναν κόσμο όπου η πολυπολιτισμικότητα γίνεται πλέον ο κανόνας. Η ανάπτυξη φονταμενταλιστικών τάσεων δεν ευνοεί το σεβασμό στη διαφορετικότητα και μπορεί να οδηγήσει σε εξαιρετικά επικίνδυνους δρόμους και σκοτεινούς καιρούς. Πόλεμοι στο όνομα της θρησκείας έγιναν και συνεχίζουν να γίνονται. Παράλληλα, είναι αμφισβητήσιμη η πίστη των θρησκευτικών αυτών κινημάτων στις αρχές της δημοκρατίας σε περίπτωση που αποκτήσουν τελικά σημαντική πολιτική δύναμη. Η αδυναμία πρόβλεψης των κινήσεων τέτοιων θρησκευτικών οργανώσεων έγκειται και στο ότι δεν υπάρχει κάποια ανώτατη αρχή στην οποία να υπακούν, κάτι που αφήνει τη δυνατότητα ερμηνείας του θρησκευτικού δόγματος σε κάθε μέλος κατά το δοκούν.

Όλα δείχνουν ότι, παρά τις προβλέψεις περί του αντιθέτου, η θρησκεία γνωρίζει μια επάνοδο και αρχίζει να αποκτά μια ολοένα αυξανόμενη πολιτική δύναμη. Η ανάμιξή της στην πολιτική ζωή είναι μεγάλη και σε αρκετές περιπτώσεις ανησυχητική. Υπάρχει άραγε το ενδεχόμενο επιστροφής της ανθρωπότητας στα χρόνια του σκοταδισμού και του Μεσαίωνα; Τα γεγονότα είναι εδώ και θα δείξουν…

 

Ηλίας Παπαδόπουλος

eliasdark@gmail.com

 

No related posts.