Τι Είναι η «Νέα Τρομοκρατία»;

Η αμερικανική πρεσβεία στο Νταρ Ες Σαλάμ της Τανζανίας μετά τη βομβιστική επίθεση του 1998

Ανάλυση του όρου «Νέα Τρομοκρατία», που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει τη σύγχρονη τρομοκρατία, και συνοπτική παρουσίαση της γένεσης και εξάπλωσής της.

Τίποτα το ασυνήθιστο δε διαφαίνεται στη διεθνή επικαιρότητα. Οι συγκρούσεις στο Ιράκ συνεχίζονται, αν και με πρωτοφανή ένταση, η Ευρωπαϊκή Ένωση υπό την προεδρία της Γερμανίας έχει περιέλθει σε περίοδο ενδοσκόπησης και ανασυγκρότησης αναζητώντας τη λύση στο πρόβλημα της συνταγματικής συνθήκης και της εν γένει ολοκλήρωσής της, ενώ και στα υπόλοιπα «μέτωπα» οι εξελίξεις κινούνται μάλλον αργά.

Το αντιτορπιλικό U.S.S. Cole

Αυτός είναι και ο λόγος που σ’ αυτό το άρθρο θα εκπληρώσω μια παλαιότερη υπόσχεση (βλέπε «Πόλεμος της Τρομοκρατίας: Προς μια Σύγκρουση Πολιτισμών;» στο τεύχος Οκτωβρίου του «ε.ΜΜΕ.ίς»). Τότε είχα κάνει αναφορά στα αίτια του φαινομένου της τρομοκρατίας και σε μια μελλοντική παρουσίασή τους. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι μια συνοπτική παρουσίαση της «Νέας Τρομοκρατίας», όπως έχει ονομαστεί και μια συνοπτική εξέταση των συνθηκών που εξέθρεψαν την τρομοκρατία τύπου μπιν Λάντεν.

Ο όρος «Νέα Τρομοκρατία» έχει εμφανιστεί εδώ και μια περίπου δεκαετία μεταξύ των μελετητών του φαινομένου που υποστηρίζουν ότι υπάρχει μια αλλαγή στη δομή, στα άτομα που συμμετέχουν και στην αντιμετώπιση που έχουν απέναντι στη βία. Συγκεκριμένα, η δομή των τρομοκρατικών οργανώσεων είναι πλέον περισσότερο δικτυακή, αποτελούμενη δηλαδή από πολλούς αυτόνομους πυρήνες που λειτουργούν χωρίς να υπόκεινται στον άμεσο έλεγχο μιας κεντρικής διοίκησης. Αυτό τους εξασφαλίζει περισσότερη προσαρμοστικότητα στις εκάστοτε συνθήκες.

Η τρύπα που άνοιξε η έκρηξη στο αντιτορπιλικό U.S.S. Cole στην Υεμένη το 2000

Τα άτομα που συμμετέχουν θεωρείται ότι είναι περισσότερο «ερασιτέχνες», αν όντως μπορεί λεχθεί κάτι τέτοιο για τους τρομοκράτες, υπό την έννοια ότι συγκεντρώνονται για να οργανώσουν ένα χτύπημα και μετά διαλύονται χωρίς να έχουν πρώτα λάβει ειδική εκπαίδευση. Η συγκεκριμένη άποψη υπόκειται οπωσδήποτε σε κριτική. Οι τρομοκράτες υπήρξαν πάντοτε ερασιτέχνες, άρα δεν μπορεί να υποστηριχθεί με ασφάλεια ότι πρόκειται για νέο γνώρισμα της τρομοκρατίας. Ο «επαγγελματισμός» αποκτάται με την επιβίωση και την αποφυγή της σύλληψης κατά την οργάνωση και εκτέλεση επιθέσεων.

Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι υπάρχει μια στροφή των «Νέων Τρομοκρατών» προς βιαιότερες πράξεις με κατά πολύ μεγαλύτερους αριθμούς θυμάτων ανά χτύπημα. Και αυτή η άποψη υπόκειται σε αμφισβήτηση. Αριθμητικά στοιχεία που παρατίθενται σε άρθρο του David Tucker (1) σχετικά μόνο με τη διεθνή τρομοκρατία δείχνουν ότι δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι υπάρχει μια σαφής τάση προς την εκτέλεση επιθέσεων με μαζικότερες απώλειες.

Στο ίδιο άρθρο, (το οποίο ασκεί κριτική στις πλευρές της «Νέας Τρομοκρατίας» που προαναφέρθηκαν) υποστηρίζεται ότι το μόνο σίγουρο είναι μια αυξημένη πιθανότητα να αποκτήσουν οι τρομοκράτες πρόσβαση σε όπλα μαζικής καταστροφής. Όσον αφορά τις υπόλοιπες πτυχές του φαινομένου, αναφέρεται συγκεκριμένα στην οργάνωση του μπιν Λάντεν και υποστηρίζει ότι η διαφορά της έγκειται στο ότι τα μέλη της είναι αρκετά πεπειραμένα έχοντας συμμετάσχει σε συγκρούσεις στο Αφγανιστάν και αλλού.

Άποψη των Δίδυμων Πύργων στη Νέα Υόρκη κατά την επίθεση τοης 11/9/01

Εδώ θα πρέπει να αναφερθούν δύο ακόμα χαρακτηριστικά της «Νέας Τρομοκρατίας». Το πρώτο και κύριο είναι η τρομακτική επανάσταση στις τεχνολογίες πληροφοριών. Μέσω του Διαδικτύου είναι πλέον εφικτή όχι μόνο η οργάνωση ενός χτυπήματος, αλλά και η απόκτηση κάθε είδους χρήσιμης πληροφορίας εύκολα, γρήγορα και, το κυριότερο με τον έλεγχο και τον εντοπισμό να είναι πραγματικά δύσκολοι.

Η άλλη πτυχή θα μπορούσε να είναι η απουσία άμεσων αιτημάτων, μια ενδεχόμενη ικανοποίηση των οποίων θα απέτρεπε το τρομοκρατικό χτύπημα. Κατά τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 (και παλιότερα ακόμα, στη δεκαετία του ’40), μια τρομοκρατική πράξη (αεροπειρατεία, όμηροι κ.τ.λ.) είχε συγκεκριμένα αιτήματα, όπως την ελευθέρωση φυλακισμένων ή την αναγνώριση ανεξαρτησίας μιας εθνοτικής ομάδας. (2) Σε κανένα από τα τρία μεγαλύτερα χτυπήματα της Αλ Κάιντα όμως (ταυτόχρονη επίθεση στις αμερικανικές πρεσβείες στην Κένυα και στην Τανζανία, επίθεση στο αμερικανικό αντιτορπιλικό «Κόουλ» (U.S.S. Cole) στο λιμάνι του Άντεν της Υεμένης το 2000 και η επίθεση της 11 ης Σεπτεμβρίου 2001 στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης και το Πεντάγωνο) δεν είχαν διατυπωθεί εκ των προτέρων κάποια αιτήματα. Οι στόχοι της τρομοκρατίας του μπιν Λάντεν φαίνεται να είναι η εκδίωξη των «Σταυροφόρων» από τους «Αγίους Τόπους» και η επανίδρυση του Χαλιφάτου. Πώς φτάσαμε όμως στην τρομοκρατία τύπου μπιν Λάντεν;

Η Ανίερη Εξάπλωση Ενός Ιερού Πολέμου

Ήδη με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, οι Η.Π.Α. κατάλαβαν ότι ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό όπλο εναντίον του αθεϊστικού κομμουνισμού ήταν η θρησκεία. Γι’ αυτό το λόγο και ενίσχυσαν στην Ευρώπη κόμματα και κυβερνήσεις της δεξιάς μεριάς του πολιτικού φάσματος, συχνά και θρησκευτικών αποκλίσεων. Η θρησκεία του Ισλάμ, με το δυναμισμό της, προσέφερε κι αυτή ένα μέσο αποσόβησης του κινδύνου της σοβιετικής εξάπλωσης στην περιοχή της πλούσιας σε πετρέλαιο Μέσης Ανατολής.

Συνοπτικά, η αρχή έγινε με την εισβολή σοβιετικών στρατευμάτων στο Αφγανιστάν στις 25 Δεκεμβρίου 1979. Η σοβιετική ηγεσία είχε υποψίες ότι η αφγανική κυβέρνηση του Χαφιζουλάχ Αμίν ανέπτυσσε φιλικές σχέσεις με τις Η.Π.Α.. Μια ενδεχόμενη διείσδυση των Αμερικανών στο Αφγανιστάν θα ήταν εξαιρετικά επιζήμια για τα ρωσικά συμφέροντα. Η αλήθεια είναι πως, ως ένα βαθμό, αυτή η διείσδυση ήταν πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, η απόφαση σοβιετικής εισβολής στο Αφγανιστάν αποδείχθηκε μοιραία και η αρχή του τέλους για τη Σοβιετική Ένωση.

Χάρτης του Αφγανιστάν

Οι Η.Π.Α., ανησυχώντας για τη σοβιετική ανάμειξη στην περιοχή, αποφάσισαν να ενισχύσουν τους αντάρτες που αντιτίθεντο στην εισβολή. Με την οργάνωση ενός περίπλοκου δικτύου και σε συνεργασία εν μέρει με την Κίνα και την Αίγυπτο, αλλά κατά κύριο λόγο με το γειτονικό στο Αφγανιστάν Πακιστάν μετέφεραν οικονομική και υλική βοήθεια στους μουτζαχεντίν που πολεμούσαν το Ρώσο εισβολέα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο εφοδιασμός των ιερών πολεμιστών με τους περίφημους αμερικανικούς αντιαεροπορικούς πυραύλους «Στίνγκερ», που αποτέλεσαν το φόβο των σοβιετικών πολεμικών ελικοπτέρων.

Ποιο ήταν το αποτέλεσμα αυτού του πολέμου; Η Σοβιετική Ένωση μπλέχτηκε σε μια αιματηρή σύγκρουση που της κόστισε απίστευτα και αποτέλεσε έναν από τους λόγους κατάρρευσής της. Ο πόλεμος διάρκεσε επί μια δεκαετία χωρίς οι σοβιετικές δυνάμεις να μπορέσουν να επιβάλλουν τον έλεγχό τους στην περιοχή και το Αφγανιστάν διατήρησε τον τίτλο του «νεκροταφείου των αυτοκρατοριών», όπως πολύ καλά είχαν μάθει και οι Βρετανοί κατά το 19 ο αιώνα. Το καθεστώς των ισλαμιστών Ταλιμπάν επικράτησε στη χώρα και επέβαλε διακυβέρνηση βάσει της Σαρία (ισλαμικός νόμος). Βετεράνος του αφγανικού πολέμου είναι και ο πασίγνωστος (ή διαβόητος, κατά ορισμένους) Οσάμα μπιν Λάντεν.

Μετά το τέλος του πολέμου, οι ιεροί πολεμιστές του Αφγανιστάν επέστρεψαν στις πατρίδες τους, οι οποίες σήμερα μαστίζονται επίσης από τρομοκρατικά κινήματα. Οι συγκρούσεις στην Ινδονησία, τις Φιλιππίνες, την Αίγυπτο, το Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία έχουν τις ρίζες τους σε βετεράνους ισλαμιστές του αφγανικού πολέμου. Σταδιακά, οι ιεροί πολεμιστές εξήχθησαν και στην Ευρώπη και στις Η.Π.Α. με τις γνωστές συνέπειες σε όλους μας.

«Όποιος σπέρνει ανέμους, θερίζει θύελλες», λέει η παροιμία και φαίνεται να ταιριάζει απόλυτα σε μια θεώρηση της αμερικανικής πολιτικής στο Αφγανιστάν κατά την τελευταία περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας Τζον Κ. Κούλεϊ (John K. Cooley), «Ίσως οι μελλοντικές κυβερνήσεις… να λάβουν υπ’ όψη τους αυτό το σημαντικό δίδαγμα της ιστορίας στο τέλος του 20 ου αιώνα: όταν αποφασίζεις να ξεκινήσεις πόλεμο εναντίον του τωρινού κύριου εχθρού σου, ρίξε για αρκετή ώρα μια καλή ματιά στους ανθρώπους πίσω σου, τους οποίους έχεις διαλέξει για φίλους, συμμάχους ή μισθοφόρους μαχητές σου. Κοίτα καλά για να δεις αν αυτοί οι σύμμαχοι έχουν ήδη βγάλει τα στιλέτα τους από τις θήκες τους –και σημαδεύουν με αυτά την πλάτη σου»(3).

1.David Tucker, “What is New about the New Terrorism and How Dangerous is It?”, στο “Terrorism and Political Violence”, Vol. 13, No. 3, (Autumn 2001, σελ. 6, Published by Frank Cass, London

2.Ειδική έκδοση του περιοδικού Time, The Middle East, Published by Time Books, 2006, σελ. 30

3.John K. Cooley, Τρομοκρατία: Ανίεροι Πόλεμοι, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2001, σελ. 356 (μτφρ. Κωνσταντίνος Κολιόπουλος)

Ηλίας Παπαδόπουλος
eliasdark@gmail.com

No related posts.