«Αλήθεια και εξουσία» Sep02

Θεματικη

ΠΟΤΕ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ;

Σχετικα αρθρα

Μοιρασου το!

«Αλήθεια και εξουσία»

Ακολουθεί ένα απόσπασμα του Μισέλ Φουκό, που πραγματικά αποκτά ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον, ειδικότερα μετά τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων και τα αποτελέσματα των εκλογών της 16ης Σεπτεμβρίου. Κατά τη γνώμη μου, δίνει αρκετή τροφή για προβληματισμό και περισυλλογή…

Πιστεύω ότι το σημαντικό είναι ότι η αλήθεια δε βρίσκεται έξω από την εξουσία ούτε της λείπει η εξουσία, αντίθετα απ’ ό,τι λέει ένας μύθος του οποίου η ιστορία και οι λειτουργίες απαιτούν περαιτέρω μελέτη, η αλήθεια δεν είναι αμοιβή των ελεύθερων πνευμάτων, παιδί της προστατευμένης μοναξιάς ή προνόμιο εκείνων που κατάφεραν να απελευθερωθούν. Η αλήθεια είναι ένα στοιχείο αυτού του κόσμου: παράγεται αποκλειστικά χάρη σε πολλαπλές μορφές καταναγκασμού. Και παράγει κανονικά αποτελέσματα εξουσίας. Κάθε κοινωνία έχει το καθεστώς αλήθειας της, τη «γενική πολιτική» της αλήθειας: δηλαδή τους τύπους λόγου, τους οποίους δέχεται και τους κάνει να λειτουργούν σαν αληθείς? τους μηχανισμούς και τις βαθμίδες που επιτρέπουν σε κάποιον να ξεχωρίσει τις αληθείς από τις ψευδείς αποφάνσεις, τα μέσα με τα οποία καθοσιώνονται? τις τεχνικές και τις μεθόδους που αποδίδουν αξία στην απόκτηση της αλήθειας? τη θέση ( status ) εκείνων που είναι επιφορτισμένοι να λένε τι πρέπει να θεωρείται αληθές.

Σε κοινωνίες σαν τις δικές μας, η «πολιτική οικονομία» της αλήθειας χαρακτηρίζεται από πέντε σημαντικά γνωρίσματα. Η «αλήθεια» επικεντρώνεται στη μορφή του επιστημονικού λόγου και στους θεσμούς που τον παράγουν? υπόκειται σε συνεχή οικονομική και πολιτική παρακίνηση (η απαίτηση για αλήθεια, τόσο για την οικονομική παραγωγή όσο και για την πολιτική εξουσία)? είναι το αντικείμενο, σε διάφορες μορφές, μιας τεράστιας διάδοσης και ανάλωσης (κυκλοφορεί μέσω μηχανισμών της εκπαίδευσης και της πληροφόρησης, που η έκταση που καταλαμβάνουν στο κοινωνικό σώμα είναι σχετικά μεγάλη)? παράγεται και μεταβιβάζεται κάτω από τον κυρίαρχο αν όχι αποκλειστικό έλεγχο λίγων μεγάλων πολιτικών και οικονομικών μηχανισμών (πανεπιστήμιο, στρατός, γραφή, ΜΜΕ)? τέλος, είναι το θέμα μιας ολόκληρης πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης («ιδεολογικοί» αγώνες). […]

Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται πολύ συγκεχυμένα και αβέβαια: Είναι πράγματι αβέβαια: ό,τι έχω πει, πρέπει να θεωρηθεί απλή υπόθεση. Για να περιορίσω κάπως την σύγχυση όμως, θα ήθελα απλά να αναφέρω λίγες «προτάσεις» –όχι στέρεες διαβεβαιώσεις αλλά απλές υποδείξεις που πρέπει να ελεγχθούν και να εκτιμηθούν.

Η «αλήθεια» πρέπει να εννοηθεί σαν ένα σύστημα τακτοποιημένων τρόπων ενέργειας για την παραγωγή, ρύθμιση, διανομή, κυκλοφορία και λειτουργία των αποφάνσεων. Η «αλήθεια» συνδέεται με μια κυκλική σχέση με συστήματα εξουσίας που την παράγουν και την υποστηρίζουν, και με αποτελέσματα εξουσίας τα οποία παράγει και επεκτείνει. Ένα «καθεστώς» αλήθειας.

Αυτό το καθεστώς δεν είναι απλώς ιδεολογικό ή υπερδομικό? ήταν μια συνθήκη για το σχηματισμό και την ανάπτυξη του καπιταλισμού. Κι αυτό το ίδιο καθεστώς, με ορισμένες αλλαγές βέβαια, λειτουργεί και στις σοσιαλιστικές χώρες.

Το ουσιαστικό πολιτικό πρόβλημα δεν είναι να ασκήσει κανείς κριτική στα ιδεολογικά περιεχόμενα που συνδέονται με την επιστήμη ή να εγγυηθεί ότι η δική του επιστημονική πρακτική συνοδεύεται από μια σωστή ιδεολογία, αλλά να εξακριβώσει τη δυνατότητα συγκρότησης μιας νέας πολιτικής της αλήθειας. Το πρόβλημα δεν είναι να αλλάξουν οι συνειδήσεις των ανθρώπων -ή ό,τι έχουν μέσα στα κεφάλια τους- αλλά το πολιτικό, οικονομικό, θεσμικό καθεστώς παραγωγής της αλήθειας.

Δεν είναι θέμα να απελευθερώσουμε την αλήθεια από κάθε σύστημα εξουσίας (αυτό θα ήταν χίμαιρα γιατί η αλήθεια είναι ήδη εξουσία), αλλά να αποσυνδέσουμε την εξουσία της αλήθειας από τις μορφές της κοινωνικής, οικονομικής, και πολιτιστικής ηγεμονίας μέσα στις οποίες λειτουργεί την παρούσα στιγμή.

Για να συνοψίσω όσα είπα, το πολιτικό ζήτημα δεν είναι η πλάνη, η ψευδαίσθηση, η αλλοτριωμένη συνείδηση ή η ιδεολογία? είναι η ίδια η αλήθεια!!!

 

Νίκος Δήμου

old_nick_1976@yahoo.gr

No related posts.