Η σεξιστική απεικόνιση της γυναίκας στη βιομηχανία ταινιών

Στη βιομηχανία των ταινιών και, ιδιαίτερα, στο Hollywood, στερεότυπα και διακρίσεις όσον αναφορά τη γυναίκα και τη γυναικεία συμπεριφορά ήταν και είναι ένα must, που δύσκολα μπορεί να φύγει από τις συνειδήσεις των παραγωγών και σεναριογράφων. Μερικές από τις «συνταγές» για την ενίσχυση μίας ιστορίας στον Κινηματογράφο παγκοσμίως έχουν να κάνουν με τη γυναικεία αδυναμία, ηλιθιότητα και σεξουαλικότητα, με βάση στερεότυπα και πατριαρχικά ιδανικά για το τι θα πει «γυναίκα». Τρία από αυτά τα παραδείγματα θα αναλυθούν με βάση τις έρευνες των παρατηρητών της pop κουλτούρας και των ειδικών του Κινηματογράφου.

1. Η χαζή ξανθιά


Το στερεότυπο της «χαζής ξανθιάς» είναι ένα χιλιοειπωμένο σενάριο τόσο στον κινηματογράφο όσο και στην καθημερινή ζωή; Ποια είναι, όμως, η ιστορία της;

Στον μοντέρνο κόσμο οι περισσότερες αντιλήψεις μας για αυτό το στερεότυπο έρχονται από το Hollywood. Οι σέξι ξανθιές είχαν κατακτήσει το Hollywood, την δεκαετία του ‘40 και του ’50, με τους ειδικούς του Κινηματογράφου να αναγνωρίζουν τρία βασικά στερεότυπα. Πρώτον, η «ψυχρή ξανθιά» (π.χ. οι «ξανθιές του Χίτσκοκ», όπως ήταν η Γκρέις Κέλι και η Κιμ Νόβακ). Δεύτερον, η «ξανθιά βόμβα» ή “Blond bombshell” (π.χ. Μπριζίτ Μπαρντό). Και, τρίτον, η «χαζή ξανθιά» (π.χ. Μέριλιν Μονρό, Τζένη Μάνσφιλντ).

Αυτοί οι τύποι είναι διαφορετικοί μα συνδεδεμένοι, γιατί και οι τρεις μετατρέπουν την «ξανθιά» σε ένα ιδεαλικό αντικείμενο και την κάνουν να δείχνει λιγότερο άνθρωπος. Για παράδειγμα, η «ψυχρή ξανθιά» τυπικά πάντα κάτι κρύβει, κάτω από την αθωότητα της, οπότε υπάρχει η αίσθηση ότι δεν είναι έμπιστη. Η «ξανθιά βόμβα», από την άλλη πλευρά, της οποίας η σεξουαλικότητα είναι εκρηκτική και διαθέσιμη στους άντρες, συχνά με κάποιο αντάλλαγμα, μετατρέπεται σε ένα ωμό, απάνθρωπο πλάσμα και σε ένα έπαθλο για αγορά, ενώ η «χαζή ξανθιά» έχει την σεξουαλικότητα της «βόμβας», αλλά είναι συνδυασμένη με βαθιά άγνοια και τέτοια αθωότητα που είναι ανίκανη να καταλάβει τα πιο στοιχειώδη γεγονότα της καθημερινής ζωής, στοιχείο που τότε φάνταζε πολύ ελκυστικό στους άντρες.

Στο Hollywood, μία ακόμη μορφή σεξισμού, συνδεδεμένη με το χρώμα των μαλλιών, και, φυσικά, το φύλο είναι η κατηγοριοποίηση των πρωταγωνιστριών μεταξύ της «ξανθιάς μπίμπο» και της «σοβαρής καστανής» (φαινόμενο Τζάκι εναντίον Μέριλιν), με την ιστορία να εξελίσσεται ανάμεσα σε εκείνες και έναν άντρα, που, ασφαλώς, είναι ο λόγος για τη μεταξύ τους έχθρα. Το «ξανθό» εναντίον του «καστανού» είναι και μία αλληγορία για την «ομορφιά» εναντίον του «μυαλού», που χωρίζει τις γυναίκες σε δυο κατηγορίες, σε εκείνες που είναι έξυπνες και σε εκείνες που είναι όμορφες.

Από το 1950 και μετά, σιγά-σιγά, δημιουργοί ξεκίνησαν να πολεμούν αυτά τα στερεότυπα, φτιάχνοντας ταινίες και σειρές που έχτιζαν και χτίζουν τους γυναικείους χαρακτήρες με ποικιλομορφία και προσωπικότητα, ανεξαρτήτως του χρώματος των μαλλιών τους ή του φύλου τους.

2. «Γεννημένη σέξι χθες»

Η έκφραση «χθες γεννήθηκα» χρησιμοποιείται για να δείξει πόσο αφελής, ανίδεος ή άπειρος είναι κάποιος. Όσον αφορά, όμως, τον χώρο των ταινιών χρησιμοποιείται με ένα πιο κυριολεκτικό τρόπο. Η «γεννημένη σέξι χθες» έχει να κάνει με γυναικείους χαρακτήρες σε ταινίες φαντασίας και anime, στα οποία η χαρακτήρας έχει στην κυριολεξία γεννηθεί χθες για τον κόσμο αυτό. Εκείνη μπορεί να είναι ένα ανδροειδές (Fifth Element), πρόγραμμα υπολογιστή (Tron: Legacy), γοργόνα (Splash), εξωγήινος (Star Trek) αλλά και, γενικότερα, κάποιο μαγικό πλάσμα ή μεγαλωμένη σε ένα περιβάλλον αποκομμένο από την ανθρώπινη κοινωνία (Sheena), με παντελή έλλειψη γνώσης για το πώς λειτουργεί ο κόσμος. Είναι αθώα και άπειρη, ειδικότερα όσον αναφορά τη σεξουαλικότητά της και τις σεξουαλικές της εμπειρίες. Μία γυναίκα πλήρως διαμορφωμένη με το μυαλό, όμως, ενός παιδιού.

Ωστόσο, όπως στα περισσότερα πράγματα του Hollywood, η αλληγορία της «γεννημένης σέξι χθες» έχει γραφτεί για τους άντρες, και στο τέλος είναι εκεί για να εξυπηρετήσει τη ρομαντική σχέση του ήρωα. Έτσι, όσον αφορά τους αντρικούς χαρακτήρες, αυτοί είναι τυπικά straight και, για κάποιους λόγους, έχουν μείνει μόνοι και δυσαρεστημένοι από τον έρωτα, χωρίς κατεύθυνση και δεν μπορούν να βρουν ή δεν θέλουν μία γυναίκα στον δικό τους κόσμο. Mία γυναίκα που θα ήταν ίση, σε πλαίσια σεξουαλικών εμπειριών και έρωτα. Εκείνος ξέρει τα πάντα για το πώς να ζει στον κόσμο σαν φυσιολογικός άνθρωπος, πράγμα που δεν τον κάνει κάτι ιδιαίτερο, εκτός από μία γυναίκα που έχει «γεννηθεί σέξι χθες», και αυτές οι βασικές γνώσεις τον κάνουν να φαίνεται σαν τον πιο έξυπνο, υπέροχο άντρα σε όλον τον πλανήτη. Και εδώ είναι που βλέπουμε πώς αυτού του είδους το σενάριο έχει κατασκευαστεί ως μία αντρική φαντασίωση. Ακριβώς αυτή η ανισορροπία μεταξύ ενός σοφότερου, έμπειρου άντρα και μίας αθώας, άπειρης κοπέλας, το κάνει να έχει την απόλυτη δυναμική μεταξύ δασκάλου-μαθήτριας.

Αυτό το σενάριο είναι ριζωμένο βαθιά στην αντρική ανασφάλεια που περιτριγυρίζεται γύρω από το σεξ και τη σεξουαλικότητα και έχει τις ρίζες του σε πατριαρχικές ιδέες για τη γυναίκεια αγνότητα και παρθενία, καθώς οι χαρακτήρες δεν έχουν κάποιου είδους σεξουαλική εμπειρία και είναι αγνές και αθώες, ρομαντικά και σεξουαλικά. Έτσι, η πιθανότητα του ήρωα να συγκριθεί με άλλους άντρες και ο φόβος της κρητικής και της απόρριψης δεν υπάρχει.

3. «Δεσποινίδα σε κίνδυνο»

Η «δεσποινίδα σε κίνδυνο» είναι ένα «κλασικό» σενάριο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, τέχνης, ταινιών και video games, συνήθως εμποτισμένο με πολλή δράση. Αυτή η μεταφορά έχει να κάνει με ένα όμορφο, αθώο και αβοήθητο κορίτσι που βρίσκεται σε κίνδυνο από τον «κακό» της ιστορίας και χρειάζεται κάποιον να τη σώσει. Συχνά, αυτές οι γυναίκες παρουσιάζονται στερεοτυπικά ως πολύ αδύναμες και απόλυτα εξαρτημένες από τον άντρα ήρωα. Αφού τις διασώσουν, οι ήρωες συχνά, ζητούν το χέρι τους σε γάμο.

Το θέμα της «δεσποινίδος σε κίνδυνο» δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο, αλλά έχει τις ρίζες του στους Αρχαίους μύθους, όπως την ελληνική μυθολογία, που σημαντικό κομμάτι τους ήταν οι αβοήθητες κόρες που κινδύνευαν από κάποια θυσία. Η «δεσποινίδα σε κίνδυνο» ήταν, επίσης, ένας αρχέτυπος χαρακτήρας σε μεσαιωνικά ρομάντζα. Εκεί, ο ιππότης έσωζε την κόρη από τη φυλάκισή της σε κάποιον πύργο. Τα ευρωπαϊκά παραμύθια, συχνά, απεικόνιζαν έτσι την κόρη. Για παράδειγμα, κακές μάγισσες φυλάκισαν τη «Ραπουνζέλ», καταράστηκαν τη «Χιονάτη» και έβαλαν σε αιώνιο ύπνο την «Ωραία Κοιμωμένη». Καταστάσεις κινδύνου από τις οποίες τις έβγαζε ο Πρίγκηπας που, φυσικά, ως επιβράβευση πάντα τις παντρευόταν.

Ωστόσο, καθώς οι εποχές προχωρούσαν και οι γυναίκες αναγνωρίζονταν για τη δύναμη και τη νοημοσύνη τους, οι φανταστικοί χαρακτήρες άρχισαν να αλλάζουν μαζί τους. Με αυτόν τον τρόπο, η ενδυνάμωση της δεσποσύνης ήταν σημαντική για τις επόμενες γενιές γυναικών, οι οποίες εκτός από την «πριγκίπισσα σε κίνδυνο», θα είχαν και την «πολεμίστρια σε δράση».

Από την Πριγκίπισσα Λία στο “Star Wars”, που θεωρείται ένα φεμινιστικό είδωλο, μέχρι τη Ζίνα, την Πριγκίπισσα του Πολέμου και από τη Νατάσα Ρομανόφ μέχρι τη Σάρα Κόνoρ, οι κύριες πρωταγωνίστριες, σιγά-σιγά, αποκτούσαν την αναγνώριση που τους άξιζε και τους αξίζει.

No related posts.