Ο επώδυνος δρόμος μέχρι τη συμφιλίωση

Πατρίδα
Συγγραφέας: Φερνάντο Αραμπούρου
Εκδόσεις Πατάκη
Μετάφραση: Τιτίνα Σπερελάκη

Ιανουάριος 2011: Η ΕΤΑ, οργάνωση, η οποία είχε ως κύριο στόχο την επίτευξη της απόσχισης της Χώρας των Βάσκων από το ισπανικό κράτος, ανακοινώνει την οριστική παύση της ένοπλης δράσης της. Η συγκεκριμένη δράση κράτησε 43 χρόνια και κόστισε τη ζωή 829 ανθρώπων. Το πιο αιματηρό χτύπημα της οργάνωσης υπήρξε η βομβιστική επίθεση σε εμπορικό κέντρο της Βαρκελώνης, τον Ιούνιο του 1987, προκαλώντας τον θάνατο 21 ανθρώπων και τον τραυματισμό 45.

Η ανακοίνωση της ΕΤΑ για οριστική κατάπαυση του πυρός αποτελεί τον καταλύτη των εξελίξεων στο μυθιστόρημα του Φερνάντο Αραμπούρου, «Πατρίδα». Η κεντρική ηρωίδα, η Μπιτόρι, αποφασίζει μετά από το συγκεκριμένο γεγονός να επιστρέψει μόνιμα στο χωριό της, από το οποίο αναγκάστηκε να φύγει μετά τη δολοφονία του άντρα της, Τσάτο, από εκτελεστές της ΕΤΑ. Από την οικογένεια του Χόσε Μάρι, σκληροπυρηνικού μέλους της ΕΤΑ, καταδικασμένου για δολοφονίες, η συγκεκριμένη επιλογή αντιμετωπίζεται με φόβο και δυσπιστία. Μέσα από την ιστορία των δύο οικογενειών, ο Αραμπούρου αναδεικνύει με επιδέξιο τρόπο τις οδυνηρές συνέπειες της διχόνοιας στη βασκική κοινωνία. Ως κύρια υπεύθυνη για τον διχασμό παρουσιάζει την ΕΤΑ και την επιλογή της να καταφύγει στην τυφλή βία για να επιτύχει τους πολιτικούς της στόχους.

Ωστόσο η «Πατρίδα» δεν αποτελεί ένα προπαγανδιστικό μυθιστόρημα, με στόχο να αποδομήσει το ηρωικό προφίλ μίας οργάνωσης, η οποία λοξοδρόμησε από τους επαναστατικούς της σκοπούς, μετατρέποντας τη βία σε αυτοσκοπό. Ο Αραμπούρου, παρότι τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ των θυμάτων της ΕΤΑ, προσπαθεί να παρουσιάσει τη συνολική εικόνα του δράματος. Ο Χόσε Μάρι αντιπροσωπεύει όλους τους νέους Βάσκους, οι οποίοι με ζήλο και φανατισμό ενεπλάκησαν άμεσα στις εγκληματικές πράξεις της οργάνωσης, πιστεύοντας ότι υπηρετούν τα ιδανικά της πατρίδας τους, αλλά στην πραγματικότητα θυσίασαν τα χρόνια της νιότης τους για έναν αδιέξοδο στόχο. Επιπλέον, καυτηριάζεται η στάση του ισπανικού κράτους απέναντι στον τρομοκρατικό κίνδυνο της ΕΤΑ, καθώς τα βασανιστήρια τα οποία υφίσταται ο Χόσε Μάρι και άλλα μέλη της οργάνωσης ρίχνουν και άλλο λάδι στη φωτιά και φουντώνουν περισσότερο το μίσος τους απέναντι στην Ισπανία.

Οι κοινωνικές διαστάσεις της «Πατρίδας»

Το μυθιστόρημα του Φερνάντο Αραμπούρου δεν αναδεικνύει μόνο τις οδυνηρές συνέπειες του φαινομένου της τρομοκρατίας, αλλά καυτηριάζει και τις δυσλειτουργίες της βασκικής οικογένειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η οικογένεια του Χόσε Μάρι, η μητέρα του οποίου, αν και μη πολιτικοποιημένη, υποστηρίζει άκριτα την ΕΤΑ από τη στιγμή την οποία προσχωρεί εκείνος σε αυτήν. Αντίθετα, ο πατέρας του, ο Χοσίαν, παρουσιάζεται αδρανής και ανήμπορος να επηρεάσει τις εξελίξεις μέσα στην οικογένεια του. Δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί απαθής, αφού υποφέρει εξαιτίας των πράξεων του γιου του και της φυλάκισης εκείνου. Επιδεικνύει, όμως, χαρακτηριστική διστακτικότητα στην ανάληψη πρωτοβουλιών. Το δράμα του γιου τους μεγαλώνει το ήδη υπάρχον χάσμα μεταξύ της Μίρεν και του Χοσίαν. Ο Γκόρκα, ο διανοούμενος της οικογένειας, με κλίση στο γράψιμο και στην ποίηση, αποστασιοποιείται από αυτήν. Επιδίωξή του είναι να αποτινάξει το στίγμα του αδελφού του, τρομοκράτη.

Η σχέση της Μπιτόρι με τα δύο παιδιά της κρίνεται αρκετά προβληματική. Ο συνεσταλμένος γιος της, Σαμπίερ, έχει αναπτύξει μία σχέση εξάρτησης μαζί της, ενώ η κόρη της, Νερέα, αντιμετωπίζει τον θάνατο του Τσάτο με εντελώς διαφορετικό τρόπο από την ίδια. Το γεγονός αυτό θα υπονομεύσει τη μεταξύ τους σχέση και η Νερέα θα επιλέξει να ακολουθήσει τον δικό της, προσωπικό, ιδιαίτερο δρόμο στην προσπάθειά της να κατακτήσει την ευτυχία. Πιο κοντά από όλους τους ήρωες της «Πατρίδας» θα βρεθεί σε αυτήν ο Γκόρκα, διαθέτοντας το απαραίτητο θάρρος να υπερασπιστεί τις ερωτικές του επιλογές. Η «Πατρίδα» στέκεται επικριτικά απέναντι στον συντηρητισμό τόσο της ισπανικής όσο και της βασκικής κοινωνίας. Επισημαίνει πως αυτός στάθηκε τροχοπέδη στον σεβασμό θεμελιωδών προσωπικών ελευθεριών.

Φιλόδοξο μυθιστόρημα με πρωτοποριακή δομή

Ο Αραμπούρου συνδυάζει το τολμηρό πολιτικά και κοινωνικά περιεχόμενο με μία πρωτοποριακή δομή. Το εκτενές μυθιστόρημα του, 703 σελίδων, χωρίζεται συνολικά σε 125 κεφάλαια, κάθε ένα από το οποία ξετυλίγει μία πτυχή του παζλ της ιστορίας. Η αφήγηση δεν είναι γραμμική και οι συχνές αναδρομές στο παρελθόν περιγράφουν λεπτομερώς τα γεγονότα, τα οποία προηγήθηκαν και ακολούθησαν τη δολοφονία του Τσάτο.

Το στοιχείο της επανάληψης δεν απουσιάζει, ωστόσο η πληθώρα των λεπτομερειών προσφέρει ένα αναλυτικό προφίλ των κεντρικών ηρώων του μυθιστορήματος. Η εναλλαγή ανάμεσα στο λυρικό και ρεαλιστικό ύφος λειτουργεί αποτελεσματικά τις περισσότερες φορές και συμβάλλει στην απόδοση της ψυχολογικής έντασης, την οποία βιώνουν όλοι οι κεντρικοί χαρακτήρες. Ξεχωρίζει η απόδοση της εσωτερικής μάχης του Χόσε Μάρι, ο οποίος αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην τήρηση του καθήκοντος ως μαχητής της ΕΤΑ και τις αμφιβολίες για την ορθότητα των «επαναστατικών» του πράξεων.

Συνολικά, η «Πατρίδα» είναι ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο λογοτεχνικό έργο, το οποίο χάρη στην αφηγηματική ικανότητα του δημιουργού της και τη διεισδυτική του ματιά καταφέρνει σε μεγάλο βαθμό τους σκοπούς του. Συγκινεί με το δράμα το ηρώων του και παράλληλα προβληματίζει τους αναγνώστες του για τη δηλητηριώδη επιρροή του εθνικιστικού μίσους στις ανθρώπινες σχέσεις.

Οι μελοδραματισμοί και οι δραματικές υπερβολές στην πλοκή δεν αποφεύγονται, ωστόσο ο Αραμπούρου κερδίζει σε μεγάλο βαθμό το στοίχημα, καταθέτοντας ένα έργο το οποίο προωθεί τη συμφιλίωση μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών στη Χώρα των Βάσκων, χωρίς να καταφεύγει σε απλουστεύσεις και ωραιοποίηση οδυνηρών καταστάσεων.

No related posts.