Σοφία Παπαϊωάννου: «Τα πάντα είναι ανθρώπινες ιστορίες»

Τη βλέπουμε κάθε δεύτερη εβδομάδα στους τηλεοπτικούς μας δέκτες με τις «360 μοίρες» -ή και όποτε θέλουμε- στο web tv του Alpha. Κρατά τα ηνία της ερευνητικής τηλεοπτικής δημοσιογραφίας στην Ελλάδα. Αγγίζει θέματα που συχνά είναι ταμπού ή φαίνονται αδιάφορα με την πρώτη ματιά. Ο λόγος για τη δημοσιογράφο Σοφία Παπαϊωάννου, που ήταν καλεσμένη στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Α.Π.Θ., τον Μάιο, στο πλαίσιο του μαθήματος «Τηλεοπτική Δημοσιογραφία» και μίλησε για τη δημοσιογραφία σήμερα και τις προκλήσεις ενός νέου δημοσιογράφου.

«Επέλεξα να δουλέψω κυρίως σε εκπομπές, ενώ έχω κάνει και πολλές άλλες δουλειές που μπορεί να μην είναι τόσο γνωστές (δελτίο ειδήσεων, site, ραδιόφωνο, εφημερίδα). Τα έχω περάσει όλα. Αυτό που πάντα με κέρδιζε, όμως, ήταν η εκπομπή έρευνας και η μεγαλύτερη εκπομπή, μίας ώρας.

Σήμερα, ωστόσο, κάνουμε ένα θέμα μία ώρα. Το να είσαι μόνος καθιστά πιο δύσκολη τη δυνατότητα να κάνεις πολλά θέματα σε μία εκπομπή. Για μένα αυτές οι εκπομπές έχουν πολλά στοιχεία δημοσιογραφίας, έχουν όμως και πολλά στοιχεία πιο καλλιτεχνικά. Δυστυχώς ή ευτυχώς, η τηλεόραση, και γενικώς το βίντεο, είναι ένα μέσο που επιδέχεται μία πιο infotainment σκοπιά (π.χ. πρόσθεση μουσικής). Επίσης, έχει κάτι πολύ σημαντικό, τη στιγμή του μοντάζ. Πρόκειται για μία πολύ δυνατή στιγμή. Είναι η στιγμή που έχεις κάνει όλη την έρευνα, έχεις δώσει όλη σου την προσπάθεια να κάνεις πάρα πολύ ωραία γυρίσματα, έχεις γράψει το κείμενο και έχεις καθίσει για να το κάνεις όλο αυτό ακόμη καλύτερο.

Η τηλεοπτική δημοσιογραφία απαιτεί από τον δημοσιογράφο να έχει πολλά ταλέντα. Πρέπει να γράφει. Και είναι τελείως διαφορετικό το γράψιμο σε κάτι τηλεοπτικό και τελείως διαφορετικό για την εφημερίδα. Πρέπει να γράφει σε πολύ περιορισμένο χρόνο κάτι που άλλοι έχουν πολύ περισσότερο χρόνο για να το κάνουν. Το να γράφεις καλά καλλιεργείται, αλλά το έχεις και μέσα σου. Στην τηλεόραση και στα social media πρέπει να είναι αρκετά προσωπική η γραφή και στον ενεστώτα, γιατί το κάνει πιο άμεσο, χωρίς κλισέ. Παλαιότερα έλεγαν πως ο σωστός δημοσιογράφος είναι ο δημοσιογράφος της εφημερίδας. Όντως είναι μαγευτικό, είναι στα όρια της λογοτεχνίας. Όμως τα νέα μέσα, η τηλεόραση, τα social media, το mobile journalism, που προς τα εκεί πάει το πράγμα, απαιτούν από τον δημοσιογράφο να γράφει στην εικόνα, το οποίο είναι μία τελείως διαφορετική γραφή και ένα τελείως διαφορετικό ταλέντο. Η εικόνα και το κείμενο πρέπει να παντρεύονται. Ο δημοσιογράφος χρειάζεται ένα ταλέντο στο να μπορεί να φαντάζεται με εικόνες και να γράφει πάνω στην εικόνα. Κάποιες φορές, για πλάκα ακούω ένα δελτίο ειδήσεων και πηγαίνω στο διπλανό δωμάτιο, ακούω το βίντεο ηχητικά και από το αν θα με κάνει να πάω ή όχι να το δω, κρίνω αν είναι καλό ή όχι.

Ο δημοσιογράφος χρειάζεται ένα ταλέντο με τους ανθρώπους. Το πώς θα προσεγγίσεις τους ανθρώπους για να σου μιλήσουν είναι, νομίζω, εξίσου σημαντικό ταλέντο με το να γράφεις καλά, ίσως και περισσότερο. Οποιοδήποτε ρεπορτάζ και να κάνει κανείς πάντα έχει να κάνει με ανθρώπους, που πρέπει με κάποιο τρόπο να τους κερδίσει για να του ανοιχτούν. Κάποτε ένας Πολωνός δημοσιογράφος είχε γράψει πως ο καλός δημοσιογράφος είναι και καλός άνθρωπος. Οι άνθρωποι δεν είναι χαζοί. Όταν θέλεις να σου πουν κάτι πολύ προσωπικό δεν θα σε εμπιστευτούν αν ξέρουν ότι θα τους πουλήσεις ή δεν θα τους φερθείς καλά. Και αυτό χτίζεται. Όταν εκπέμπεις αυτήν την καλοσύνη, ο άλλος θα το καταλάβει και θα σου ανοιχτεί πολύ πιο εύκολα. Είναι σημαντικό να πηγαίνεις με ένα πραγματικό ενδιαφέρον να τον ακούσεις. Και να ακούσεις, γιατί πολλοί δημοσιογράφοι κάνουν το λάθος και δεν ακούν. Πολλές φορές ακόμη και οι σιωπές των ανθρώπων είναι πολύ σημαντικές. Στην τηλεόραση οι άνθρωποι που σου μένουν είναι αυτοί που μιλάνε πραγματικά μέσα από την καρδιά τους.

Στις συνεντεύξεις δεν πάω ποτέ με ερωτήσεις, γιατί πάω επειδή θέλω εγώ να μάθω το θέμα. Θεωρώ ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν μία ιστορία. Υπάρχουν τόσα σημαντικά θέματα στην καθημερινότητά μας που δεν προσεγγίζουμε, επειδή ξέρουμε ότι θα είναι βαρετά. Αν κατηγορώ τη δημοσιογραφία για κάτι με το οποίο συνέβαλε στην κρίση, είναι ότι δεν προσπάθησε να βρει τρόπους να κάνει τα θέματα που μας έκαιγαν κατανοητά και προσιτά στον κόσμο. Όπως τώρα με την κλιματική αλλαγή, που είναι το νούμερο ένα θέμα. Αλλά αν πεις να κάνεις ένα θέμα αύριο, δεν θα το δει κανείς. Πρέπει να βρεις έναν τρόπο να το κάνεις πιασάρικο. Ο μόνος τρόπος που εγώ μπορώ να βρω είναι μέσα από τις ανθρώπινες ιστορίες. Τα πάντα είναι ανθρώπινες ιστορίες.

Ο δημοσιογράφος είναι σαν να κάνει μία οντισιόν κάθε εβδομάδα. Κάθε δεύτερη εβδομάδα που εμφανίζομαι στην τηλεόραση περνάω από οντισιόν και πρέπει να το αντέχεις αυτό ψυχολογικά, γιατί μπορεί να κάνω δέκα επιτυχημένες εκπομπές, αλλά αρκεί μία αποτυχία για να σε καταστρέψει. Πρέπει να είσαι πάρα πολύ προσεκτικός, ακόμη και στο «και» που βάζεις σε ένα κείμενο. Το ρεπορτάζ πρέπει να το καταλάβει όλη η Ελλάδα, να καταλάβουν κάτι και οι επαΐοντες του θέματος, κάτι που ίσως δεν έχουν καταλάβει και θα κριθώ και από τους ειδήμονες και από αυτούς που δεν ξέρουν αλλά θέλουν να μάθουν. Πρέπει να κρατήσω μία ισορροπία και να ικανοποιήσω και τους δύο.

Η ελληνική δημοσιογραφική έρευνα που γίνεται στην Ελλάδα είναι πάρα πολύ λίγη και, δυστυχώς, κάθε χρόνο είναι και χειρότερη. Η έρευνα στη δημοσιογραφία είναι κάτι που θέλει χρόνο και χρήμα. Πλέον, μπορούμε να κάνουμε δημοσιογραφία από το κινητό και αυτό δίνει μία απίστευτη ελευθερία. Είναι μία τρομερή δύναμη και μία ευκαιρία να σκεφτεί η νέα γενιά τι μπορεί να κάνει για το μέλλον. Η μιντιακή κατάσταση δεν είναι εύκολη και ευχάριστη στην Ελλάδα και γίνεται όλο και χειρότερη, αλλά πιστεύω πως πάντα υπάρχει χώρος για νέες ιδέες και για ανθρώπους που θα έχουν πάθος να δουλέψουν.

Ειλικρινά, χαίρομαι όταν βλέπω ένα καλό δημοσιογραφικό κομμάτι, με χαροποιεί προσωπικά, παρόλο που δεν το έχω κάνει εγώ, γιατί θεωρώ πως οτιδήποτε καλό υπάρχει στη δημοσιογραφία μας βοηθάει όλους. Μακάρι σε όλα τα κανάλια να υπήρχαν εκπομπές σαν τη δική μου, γιατί ακόμη και εγώ από τον ανταγωνισμό πήγαινα καλύτερα. Όταν έπαιζα απέναντι από τον Σταύρο Θεοδωράκη, αυτό μου έδινε κίνητρο. Όταν παίζω απέναντι από το ‘Survivor’ δεν έχω κίνητρο, γιατί ξέρω ότι θα με σκίσει».
_______
Η Σοφία Παπαΐωάννου ξεκίνησε τη δημοσιογραφική της πορεία στην εκπομπή «Πρωινή Συχνότητα» στο Mega, δούλεψε στο εξωτερικό δελτίο ειδήσεων του Antenna και στο γραφείο ξένου τύπου της Επιτροπής Διεκδίκησης των Ολυμπιακών Αγώνων. Από το 1998 ασχολείται με εκπομπές έρευνας: «Μαύρο Κουτί» (Mega), «Φάκελοι» (Mega) και «Νέοι Φάκελοι» (ΣΚΑΪ). Το 2011 εξέδωσε το βιβλίο «Κρυμμένο στο Αιγαίο» Η αληθινή ιστορία του Δωδεκανήσιου ήρωα Μιχάλη Κουτλάκη (εκδόσεις Πατάκη). Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ιστορία στο Deree και έλαβε μεταπτυχιακό στην τηλεοπτική δημοσιογραφία από το Πανεπιστήμιο NYU της Νέας Υόρκης.

No related posts.