Ο φόβος θυματοποίησης των Ελλήνων πολιτών και ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στην καλλιέργειά του

Η Ελλάδα εντάσσεται στην κατηγορία των κρατών που δεν χαρακτηρίζονται από τα υψηλά επίπεδα εγκληματικότητας που διαθέτουν. Εντούτοις, οι Έλληνες αισθάνονται έντονο φόβο έναντι του εγκληματικού φαινομένου. Ποιος, όμως, είναι ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στην καλλιέργεια αυτού του φόβου;

Το έγκλημα αποτελεί ένα φαινόμενο που προσβάλλει ή/και θέτει σε κίνδυνο τα αγαθά του εκάστοτε κοινωνού. Συνεπώς, συνήθη μορφή φόβου συνιστά εύλογα ο φόβος θυματοποίησης ή, με πιο απλή διατύπωση, ο φόβος του εγκλήματος (Αλεξιάδης 2004), που προσλαμβάνεται ως ένα από τα σημαντικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας (Ζαραφωνίτου 2004, Κουράκης 2005). Προς επίρρωση της ανωτέρω παρατήρησης, παραθέτουμε τα αποτελέσματα δημοσκόπησης που διεξήχθη το 1998 από το Ινστιτούτο V-PR C σε δείγμα χιλίων οχτακοσίων έξι (1806) ατόμων του Δήμου Αθηναίων. Σύμφωνα με την τελευταία, η αστυνόμευση και η εγκληματικότητα αποτελούσαν το βασικότερο πρόβλημα των κατοίκων της Αθήνας, ενώ άλλα προβλήματα, όπως επί παραδείγματι το νέφος, η ανεργία, το κυκλοφοριακό και η καθαριότητα, κρίθηκαν ως λιγότερα, εν συγκρίσει με το έγκλημα, σοβαρά. Τα ως άνω ερευνητικά δεδομένα μαρτυρούν, λοιπόν, ότι στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, υφίσταται ένα αίσθημα ανασφάλειας, το οποίο μάλιστα φαίνεται να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου (Κουράκης 2005).

Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (στο εξής: ΜΜΕ) εκτιμάται ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση του φόβου του εγκλήματος (Κουράκης 2005, Ζαραφωνίτου 2002). Ειδικότερα, τα τελευταία συνιστούν την κύρια πηγή ενημέρωσης της κοινής γνώμης για το εγκληματικό φαινόμενο και τους φορείς του επίσημου κοινωνικού ελέγχου του. Συντρέχοντος του δραματοποιημένου, επιφανειακού και επίμονου τρόπου προβολής ορισμένων εγκλημάτων, όπως αυτών που εμπεριέχουν βία, τα ΜΜΕ εκτιμάται ότι ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για την καλλιέργεια πανικού αναφορικά με τις διαστάσεις της εγκληματικότητας. Σε ό,τι αφορά την ελληνική πραγματικότητα, είναι αξιοσημείωτα τα ακόλουθα: η τηλεόραση, σύμφωνα με τα πορίσματα σχετικής έρευνας, αποτελεί την κυρίαρχη πηγή πληροφόρησης για το έγκλημα, ενώ ακολουθούν οι εφημερίδες, το ραδιόφωνο και ο κοινωνικός περίγυρος. Εντούτοις, η πλειοψηφία των πολιτών φαίνεται ότι θέτουν υπό αμφισβήτηση την αντικειμενικότητα των ΜΜΕ εν γένει. Θεωρούν μάλιστα (σε ποσοστό 63,2%) ότι ο τρόπος με τον οποίο προβάλλεται το έγκλημα από τα τελευταία είναι λίγο έως διόλου αντικειμενικός. Το εν λόγω ποσοστό είναι μικρότερο ανάμεσα σε αυτούς που δηλώνουν ότι νιώθουν ανασφαλείς (54,7%), στοιχείο που φανερώνει, σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις, τη μεγαλύτερη σύνδεση των ΜΜΕ με το φόβο για το έγκλημα (Ζαραφωνίτου 2006).

Οι λόγοι για τους οποίους τα υπό εξέταση Μέσα τροφοδοτούν το φόβο για το εγκληματικό φαινόμενο χρήζουν διεξοδικής εξέτασης. Εν ολίγοις, αρκεί να σημειώσουμε ότι ενδέχεται να είναι οικονομικοί (προσέλκυση αναγνωστών ή η άνοδος της τηλεθέασης αντίστοιχα, μιας και το έγκλημα και ιδίως το βίαιο, αποτελεί ζήτημα που διατηρεί ζωηρό το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης). Σε ορισμένες περιπτώσεις, εκτιμάται ότι ενδέχεται να είναι πολιτικοί, ώστε να «δικαιολογηθεί» στη συνείδηση των πολιτών η κλιμάκωση της ποινικής καταστολής. Ο υπό εξέταση φόβος ασφαλώς και προσδιορίζει σε σημαντικό βαθμό την ποιότητα της ζωής του ατόμου και έμμεσα διαμέσου αυτής, της κοινωνίας (τοπικής ή ευρύτερης) στην οποία εντάσσεται (Αλεξιάδης 2004, Newburn 2007). Πρόκειται, λοιπόν, για ένα ζήτημα διόλου ασήμαντο και γι’ αυτό το λόγο είναι απαραίτητη η νηφάλια αντιμετώπισή του από όλες τις πλευρές.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Αλεξιάδης, Σ. (2004). Εγκληματολογία, Αθήνα-Θεσσαλονίκη: Σάκκουλας
Ζαραφωνίτου, Χ. (2002). Ο φόβος του εγκλήματος, Αθήνα-Κομοτηνή: Αντ. Ν. Σάκκουλας
Ζαραφωνίτου Χ. (2006). Εγκληματολογικές προσεγγίσεις του φόβου του εγκλήματος και της (αν)ασφάλειας, ΠοινΔικ, σελ. 1035 επ.
Ζαραφωνίτου, Χ. (2004). Εμπερική εγκληματολογία, Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη
Κουράκης Ν. (2000). «Το δικαίωμα του πολίτη στην ασφάλειά του», στο Εγκληματολογικοί ορίζοντες, Τ. Α, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή, 2005, σελ. 159 επ.
Newburn, T. (2007)., Criminology, Devon: Willan Publishing

Κων/νος Πανάγος
kostas_panagos@yahoo.gr

O Κων/νος Πανάγος είναι προπτυχιακός φοιτητής στο Τμήμα Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

No related posts.