Λαϊκισμός, η συνταγή της επιτυχίας

Ο λαϊκισμός ως έννοια είναι γνωστή σε όλους, όμως λόγω της αμφισημίας του δεν έχει βρεθεί ένας ορισμός, στον οποίον να συμφωνούν επιστήμονες και πολιτικοί.  Αντιμετωπίζεται με προκατάληψη και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ρητορικής  πολιτικής. Αν ανατρέξουμε σε ένα λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Τεγόπουλος- Φυτράκης) στο λήμμα λαϊκισμός βρίσκουμε την εξής ερμηνεία: «Πολιτική πρακτική που αποσκοπεί στον προσπορισμό πολιτικού οφέλους με προγράμματα και ενέργειες που φορτίζουν συναισθηματικά έναν λαό και ακυρώνουν την κριτική και τον έλεγχο». Το ερώτημα είναι πώς μπορεί κάποιος να διακρίνει έναν πολιτικό λόγο αν ενέχει στοιχεία λαϊκισμού;

Υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά του λαϊκισμού που για να τα εντοπίσει κανείς χρειάζεται ιδιαίτερη παρατηρητικότητα και οξυδέρκεια. Καταρχάς, όταν πρόκειται για πολιτικό που απευθύνεται σ’ έναν ακροατήριο ο λόγος που χρησιμοποιεί στοχεύει στο συναίσθημα και στο θυμικό.

“Η κουλτούρα του ‘δήθεν’ του λαϊκισμού ανακουφίζει, παρηγορεί, κολακεύοντας την ανευθυνότητα ως εσωτερική αδιαφορία και νωθρότητα. Αναπαράγεται η συλλογική αυταπάτη ότι θα βρούμε τη μαγική λύση χωρίς την εσωτερίκευση της ατομικής ευθύνης”.

Στυλιανίδης

Το βασικό χαρακτηριστικό του λαϊκισμού είναι η εσκεμμένη ανειλικρίνεια τονίζει ο Νίκος Δήμου. Λέμε κάτι το οποίο δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα για να κολακεύουμε έναν λαό. Η σχέση του λαϊκιστή με το ακροατήριο του είναι πελατειακή. Προσφεύγει στον λαό, περιμένοντας να αποκομίσει οφέλη.

Στον λόγο των λαϊκιστών υπογραμμίζονται οι αρετές και τα προσόντα συγκίνησης του πλήθους ενώ οι μη λαϊκιστές εμφανίζονται ως άχρωμοι και απόμακροι. Ο λαός κατέχει κυρίαρχη θέση στο δημόσιο λόγο ενός πολιτικού λαϊκιστή. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του:
-η αναγωγή στην πλάνη argumentum ad populum: ότι είναι ευρέως διαδεδομένο εκλαμβάνεται ως ορθό (η πλάνη της ομαδικής σκέψης)
-η έκκληση στις μάζες (με συχνές εκλογές και δημοψηφίσματα – «να μιλήσει ο λαός»)
-η σφοδρή επίθεση στους αντιπάλους
-η ανάδειξη της λεγόμενης «λαϊκής σοφίας» σε ηθικό νόμο: «Όπως λέει ο σοφός λαός μας».
Βασικό στοιχείο του λαϊκισμού είναι ο μανιχαισμός. Αυτό που κυριαρχεί είναι η αίσθηση άσπρο-μαύρο, καλό-κακό, φως και σκοτάδι χωρίς ενδιάμεσες αποχρώσεις.

Λαϊκισμός δεν υπάρχει μόνο στον πολιτικό χώρο. Η σχέση πομπού-δέκτη ισχύει σε όλους τους χώρους. Επί παραδείγματι, στην τέχνη υπάρχουν συγγραφείς που γράφουν με τρόπο που να εκτρέφει στερεότυπα και δεδομένες ιδέες, επιβεβαιώνουν κλισέ, αποκοιμίζουν τον αναγνώστη, πουλάνε ψευδαισθήσεις και απάτες. Το μελό είναι η συνήθης φόρμα.

Εάν θέλουμε να απαλλαγούμε από αυτή τη μάστιγα του λαϊκισμού θα πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψιν μας το θέμα της ατομικής ευθύνης. Εκείνο που διαφοροποιεί τον ανήλικο από τον ενήλικο άνθρωπο είναι η ανάληψη ή όχι της προσωπικής ευθύνης. Και στον λαϊκισμό έχουμε την πλήρη άρνησή της.

No related posts.