Πολυπολιτισμικότητα ή πλουραλισμός; Ενσωμάτωση ή αφομοίωση;

διαβάζοντας τη Σώτη Τριανταφύλλου

Πολυπολιτισμικότητα ή πλουραλισμός; Τι σημαίνουν αυτές οι δύο έννοιες και ποιες είναι οι θεμελιώδεις διαφορές; Είναι όλοι οι πολιτισμοί ισάξιοι και έχουν τις ίδιες δυνατότητες συνύπαρξης με άλλους πολιτισμούς; Αυτά είναι μερικά από θέματα που πραγματεύεται η Σώτη Τριανταφύλλου στο βιβλίο με τίτλο «Πλουραλισμός, Πολυπολιτισμικότητα, Ενσωμάτωση, Αφομοίωση». Η συγγραφέας και ιστορικός προσπαθεί να διασαφηνίσει αυτούς τους όρους, όπου η πολυπολισμικότητα συγχέεται με τον πλουραλισμό.

Την έννοια πολυπολιτισμικότητα οι περισσότεροι την αντιλαμβάνονται ως μια ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ πολλών εθνοτικών ομάδων και φυλών σε ένα κοινό χώρο, δηλαδή σε ένα κράτος. Αυτές όμως οι εθνοτικές ομάδες κουβαλούν μια κουλτούρα, ηθικούς κώδικες, παραδόσεις που είναι το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμά τους. Το πρόβλημα εμφανίζεται και γίνεται  πιο έντονο όταν αυτές οι αξίες έρχονται σε αντίθεση με την κουλτούρα της χώρας υποδοχής. Ως παράδειγμα η συγγραφέας αναλύει τις αξίες του ευρωπαϊκού πολιτισμού που συγκρούονται με τον ηθικό κώδικα των μεταναστών στην Ευρώπη, οι οποίοι προέρχονται από χώρες όπου η θρησκεία καθορίζει την κοινωνική και πολιτική ζωή των πολιτών τους. Αναφέρεται στα κράτη που έχουν το ισλάμ ως επικρατούσα θρησκεία. Μπορούν να συνυπάρξουν ειρηνικά αυτοί οι πολιτισμοί σε ένα χώρο χωρίς να υπάρχουν συγκρούσεις;

Ας το δούμε από κοινωνική πλευρά. Οι χώρες της Ευρώπης έχουν έναν κοινό πολιτισμό, ο οποίος διαθέτει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως η ισότητα των φύλων, η ελευθερία του λόγου, ο διαχωρισμός της εκκλησίας από το κράτος, τα ανθρώπινα δικαιώματα και ο σεβασμός στην διαφορετικότητα. Αυτές οι αξίες έχουν κατακτηθεί με αγώνες και είναι αδιαπραγμάτευτες. Είναι οι πυλώνες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Οι μετανάστες που προέρχονται από θεοκρατικά κράτη έχουν μια κουλτούρα που είναι εντελώς διαφορετική με τις χώρες υποδοχής στην Ευρώπη. Κάποιες αξίες που θεωρούνται δεδομένες από τους ευρωπαίους, για τους μουσουλμάνους είναι όχι έξω από τον πολιτισμικό τους κώδικα όχι απλώς κατακριτέες, αλλά τιμωρούνται αυστηρά από τον νόμο.

«Η ισότητα των φύλων και το δικαίωμα ψήφου δεν αντιπροσωπεύουν κάτι κατανοητό και αποδεκτό για τους μουσουλμάνους. Η ελευθερία και το κοσμικό κράτος της Δύσης φαίνονται φρικαλεότητες στα μάτια όσων πιστεύουν στη σαρία, στη σεξουαλική εγκράτεια ή αποχή και στην υπακοή στον Αλλάχ», λέει η συγγραφέας. Η ιστορικός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον πρωταγωνιστικό ρόλο που παίζει το ισλάμ στον τρόπο ζωής των μεταναστών, και πως αποτελεί σκόπελο  στην ενσωμάτωση και αφομοίωση στις κοινωνίες υποδοχής. Η αραβική λέξη «ισλάμ» σημαίνει εγκατάλειψη, εγκατάλειψη στην θεϊκή βούληση. Στο ισλαμικό όραμα ο κόσμος διαιρείται ανάμεσα στη χώρα του ισλάμ και στη γη, όπου ο πιστός πρέπει να καθυποτάξει στην πίστη του ιερού πολέμου.

Ο «ιερός νόμος», η σαρία, τα καλύπτει όλα: δεν αναγνωρίζει καμία εξω-θρησκευτική περιοχή, άρα καμιά διάκριση μεταξύ εγκόσμιας και θρησκευτικής ζωής. Όσοι είναι υπέρ της πολυπολιτισμικότητας και του πλουραλισμού δεν μπορούν να σου δώσουν έναν σαφή ορισμό για αυτούς τους όρους. Η πολυπολιτισμικότητα τονίζει τη διαφορετικότητα των ομάδων, ενώ ο πλουραλισμός γεννιέται με την ανεκτικότητα και η ανεκτικότητα δεν εξυμνεί τον άλλον και τη «διαφορετικότητα», απλώς τα παραδέχεται.

Όλα τα επιχειρήματα υπέρ της πολυπολιτισμικότητας τα περιγράφει η Τριανταφύλλου. Οι άνθρωποι αισθάνονται πιο ασφαλείς και πιο άνετα στους ομοίους τους, χρειάζονται τη δική τους πολιτισμική ταυτότητα. Αυτά γίνονται εύκολα επιχειρήματα εναντίον της μετανάστευσης, δεδομένου ότι οι πολίτες της χώρας υποδοχής πρέπει ευλόγως να αισθάνονται το ίδιο. Όσο για την πρακτική της πολυπολιτισμικότητας, αναγνωρίζει και αναδεικνύει τις διαφορές των μειονοτήτων ενώ παράλληλα αρνείται την ενσωμάτωσή τους στον κύριο κορμό της κοινωνίας, την κουλτούρα του οποίου θεωρεί «ηγεμονική», άρα εξ ορισμού αυταρχική.

Η ισότητα απαιτεί ένα κοινό κριτήριο όχι ένα πλήθος διαφορετικών κριτηρίων. Η διαφορετικότητα, τονίζει η συγγραφέας, δεν είναι σημαντική ως ηθική οντότητα: «είναι σημαντική επειδή μας επιτρέπει να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας να συγκρίνουμε και να αντιπαραβάλλουμε διαφορετικές πεποιθήσεις και τρόπους ζωής, ασκώντας κριτική κάνοντας επιλογές».

Σε μια πραγματικά πλουραλιστική κοινωνία οι πολίτες έχουν πλήρη ελευθερία να ακολουθήσουν διαφορετικές αξίες ή πρακτικές στον ιδιωτικό χώρο (αν και εδώ πρέπει να υπάρχουν κάποιοι περιορισμοί – δεν μπορούν, λόγου χάρη, να επιδίδονται σε αιμομικτικές πράξεις), ενώ στον δημόσιο χώρο όλοι οι πολίτες θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πολιτικά ισότιμοι ανεξαρτήτως των διαφορών τους στην ιδιωτική τους ζωή. Πολλοί πιστεύουν ότι ο καλύτερος τρόπος να αφομοιωθούν αυτές οι διαφορετικές ομάδες στην κοινωνία της χώρας όπου μένουν είναι να τους δοθεί η ιθαγένεια και να γίνουν πολίτες.

Κλείνοντας, ο Gian E. Rusconi παρατηρεί ότι το να είσαι πολίτης δεν σημαίνει μόνο να απολαμβάνεις των αγαθών και των ατομικών δικαιωμάτων, αλλά να συμμετέχεις στη δημιουργία τους. Η λέξη κλειδί είναι η «συμμετοχή».

No related posts.