«Για να ‘βρουν ποιος, ποιος, ποιος θα προδοθεί»… κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι

Ο συγγραφέας και πρώην κατάσκοπος Τζον Λε Καρέ

Ο βετεράνος της υπηρεσίας αντικατασκοπείας της Αγγλίας, Τζορτζ Σμάιλι, καλείται να επιστρέψει στην ενεργό δράση για να εντοπίσει ποιος υψηλά ιστάμενος μέσα στην ίδια την υπηρεσία («Τυφλοπόντικας» στην αργκό των κατασκόπων) παρέχει πληροφορίες στην αντίπαλη πλευρά, τους Ρώσους.

Γραμμένο το 1974 από τον πρώην κατάσκοπο Τζον Λε Καρέ (ψευδώνυμο του Ντέιβιντ Κόρνγουελ) και αποτελώντας την αρχή μιας ανεπίσημης τριλογίας, το «Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι» παρουσιάζει με αριστοτεχνικό τρόπο το ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής όπου αναφέρεται. Ένα πλήθος χαρακτήρων, που μπορεί αρχικά να προκαλέσει κάποια σύγχυση στον αναγνώστη, δένουν σταδιακά μεταξύ τους δημιουργώντας ένα ατμοσφαιρικό σύνολο.

Ο κεντρικός χαρακτήρας, Τζορτζ Σμάιλι, αποτελεί ένα είδος «εγκεφαλικού Τζέιμς Μποντ». Παραπέμπει περισσότερο σε σκακιστή που μελετά εξονυχιστικά την κάθε κίνηση που σκοπεύει να κάνει, ενώ παράλληλα παραμένει ρεαλιστικός και καθημερινός, ένας κοντόχοντρος μεσήλικας ταλαιπωρούμενος από τα δικά του προβλήματα: μια «ζωηρή» σύζυγο, για την οποία δεν είναι σίγουρος τι νιώθει, αν θα πρέπει να τη δεχτεί πίσω ή να τη χωρίσει οριστικά. Πλαισιωμένος από πολλούς και διάφορους χαρακτήρες κατασκόπων και πρώην κατασκόπων, ο καθένας με τις δικές του δυνάμεις και αδυναμίες, ξεκινά την ανασύνθεση των γεγονότων που οδήγησαν στο τελευταίο μεγάλο φιάσκο της Υπηρεσίας (Κέμπριτζ Σέρκους, όπως το αποκαλούν, που εκτός από τσίρκο σημαίνει και την πλατεία) και την «αλλαγή φρουράς» στους κόλπους της.

Το «Κι ο Κλήρος Έπεσε Στον Σμάιλι» έγινε τηλεοπτική σειρά του BBC με πρωταγωνιστή τον Σερ Άλεκ Γκίνες στον ρόλο του Τζορτζ Σμάιλι

Η ιστορία εκτυλίσσεται με τρόπο που θυμίζει δημοσιογραφικό ρεπορτάζ, κυρίως μέσω απόρρητων φακέλων και συζητήσεων με όσους είχαν εμπλακεί στα γεγονότα που ερευνά ο Σμάιλι. Παράλληλα, αναπλάθεται άψογα το κλίμα του «Παιχνιδιού», όπως αποκαλούσαν οι εμπλεκόμενοι την κόντρα Ανατολής-Δύσης, ενός παιχνιδιού γεμάτου παγίδες, αβεβαιότητα, «μπλόφες» και «μπλόφες πάνω στις μπλόφες». Όλος ο τρόπος κίνησης των ηρώων, οι μέθοδοι παρακολούθησης, αποφυγής, παραπλάνησης, στρατολόγησης, ανάκρισης, τα κωδικά ονόματα και τα τεχνάσματα που μετέρχονται, όλα τα μικρά στοιχεία που κάνουν τη διαφορά, συνδυασμένα σε ένα γενικά μουντό και υγρό Λονδίνο ανασυνθέτουν την ατμόσφαιρα της εποχής και κάνουν τον αναγνώστη να αισθάνεται παρών στην ιστορία, συμμέτοχος στο «παιχνίδι». Ο Σμάιλι μελετά τα στοιχεία και τα συνδυάζει με τη δική του διαίσθηση και εμπειρία, στήνοντας εντέλει μια παγίδα, ή καλύτερα μια ποντικοπαγίδα για να ξετρυπώσει τον «τυφλοπόντικα» (ο αγγλικός όρος είναι mole).

Το ελληνικό εξώφυλλο του βιβλίου (από τη ιστοσελίδα των εκδόσεων Καστανιώτη)

Χωρίς την «γκλαμουριά» και τη δράση του έργου του Ίαν Φλέμινγκ και το στοιχείο υπερβολής της μεταφοράς των βιβλίων του στον κινηματογράφο, με τεχνολογικά μέσα που σήμερα φαντάζουν αστεία (τηλεφωνικοί θάλαμοι, επιστολές και τηλεγραφήματα), αλλά με την οξυδέρκεια ενός Σέρλοκ Χολμς που σταδιακά οδηγείται στην αλήθεια και την παρουσιάζει ενώπιον όλων στην κλιμάκωση πριν απ’ το «μεγάλο φινάλε» της αποκάλυψης, το «Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι» (ο τίτλος αποτελεί ελεύθερη απόδοση, καθώς το πρωτότυπο αναφέρεται σε ένα αγγλικό παιδικό τραγουδάκι που δεν έχει κάποια σημασία στα ελληνικά, αλλά παίζει το ρόλο του μέσα στο βιβλίο) αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα κατασκοπικής λογοτεχνίας ( spy novel ). Ίσως δεν θα κάνει ιδιαίτερη εντύπωση σε όσους δεν προτιμούν αυτό το είδος αναγνώσματος, αλλά αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι πρόκειται για ένα σφιχτοδεμένο, ατμοσφαιρικό βιβλίο που σε τραβάει να συνεχίσεις για να μάθεις την εξέλιξη της ιστορίας (ο γράφων αναγκάστηκε να επιβάλλει στον εαυτό του κάποιο «πλαφόν» σελίδων ημερησίως για να μην το τελειώσει μέσα σε μια-δυο μέρες).

Αυτό που ελπίζουμε είναι ότι οι εκδόσεις «Καστανιώτη» έχουν ήδη αγοράσει τα δικαιώματα μετάφρασης των άλλων δύο βιβλίων της ανεπίσημης τριλογίας και σκοπεύουν να τα φέρουν σύντομα στην ελληνική αγορά.

Ο Τζον Λε Καρέ γεννήθηκε το 1931 στην Αγγλία. Σπούδασε στην Βέρνη και την Οξφόρδη και εργάστηκε για 5 χρόνια στη βρετανική αντικατασκοπεία. Έχει γράψει, μεταξύ άλλων, τα «Ο Κατάσκοπος που Γύρισε από το Κρύο», «Ο Ράφτης του Παναμά» και «Ο Επίμονος Κηπουρός».

Συγγραφέας: Τζον Λε Καρέ
Τίτλος: «Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι»
Εκδόσεις Καστανιώτη
Αθήνα 2007 (πρώτη έκδοση στα ελληνικά το 2008)
Μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος

Ηλίας Παπαδόπουλος
eliasdark@gmail.com

No related posts.