Το σινεμά μέσα από τα μάτια του ψυχαναλυτή

Για τρίτη χρονιά άνοιξε φέτος την πόρτα του στο κοινό ο ψυχαναλυτής του σινεμά. Η σειρά εκδηλώσεων Σινεμά και Ψυχανάλυση έφτασε και πάλι στη Θεσσαλονίκη το Σάββατο 10/10 με θέμα «Μοιραία Σώματα». Εμείς παρευρεθήκαμε και καταγράψαμε όσα μας είπαν οι ειδικοί.

Η πρώτη ταινία για την φετινή χρονιά ήταν το “Her” (= «Δικός της» ή «Αυτή» σύμφωνα με κάποιους), σε σκηνοθεσία Σπάικ Τζόνζι και με πρωταγωνιστές τους Γιοακίν Φοίνιξ και τη φωνή της θρυλικής Σκάρλετ Γιόχανσον.

Ο Θίοντορ Τουόμπλι (Γιοακίν Φοίνιξ) είναι ένας ιδιαίτερος άνθρωπος που ζει στο όχι τόσο μακρινό Λος Αντζελες της τεχνολογίας, γράφοντας προσωπικές επιστολές για λογαριασμό άλλων. Έχοντας μείνει μόνος μετά από μία μακροχρόνια σχέση, βρίσκει εφήμερη παρηγοριά σε chat rooms όταν κάποια στιγμή εγκαθιστά στον υπολογιστή του ένα προηγμένο λειτουργικό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Η γυναικεία φωνή του συστήματος O.S. (Σκάρλετ Γιόχανσον), που ακούει στο όνομα Σαμάνθα, γίνεται ολοένα και πιο έξυπνη και πολύπλοκη ενώ μιμείται παράλληλα ανθρώπινα συναισθήματα και συμπεριφορές. Με τον καιρό ο Θίοντορ και η Σαμάνθα ερωτεύονται, κάνοντας πράγματα μαζί, πηγαίνοντας εκδρομές και μιλώντας καθημερινά επί ώρες. Ο ίδιος ο Θίοντορ αγνοεί πολλές φορές πως η Σαμάνθα δεν υπάρχει ουσιαστικά, κάτι το οποίο δε συμβαίνει και με την ίδια. Παράλληλα, πολλές πραγματικές ερωτικές σχέσεις του Θίοντορ φαίνονται να αποτυγχάνουν όπως, όμως, θα συμβεί και με τη Σαμάνθα. Η αποκλειστικότητα για ένα λειτουργικό σύστημα είναι αδύνατη, με τη Σαμάνθα να συνομιλεί με χιλιάδες άλλους χρήστες και τον Θίοντορ να απογοητεύεται βαθιά, μέχρις ότου το O.S. αποσύρεται για πάντα από την αγορά.

Η βασική πλοκή της ταινίας συμπληρώνεται με πολλούς και διαφόρους χαρακτήρες να πλέκονται γύρω από αυτήν και να την καθορίζουν. Στο παιχνίδι του έρωτα με το O.S. παίζουν και άλλοι άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν μικρή σημασία.

Έρωτας, μοναξιά και τεχνολογία ήταν τα βασικά θέματα της ταινίας έτσι όπως παρουσιάστηκαν από τους ομιλητές αμέσως μετά την  προβολή της. Τον λόγο πήραν οι: Σωτήρης Ζήκος (δημοσιογράφος, συγγραφέας, κριτικός κινηματογράφου), Θάνος Ξαφένιας (μέλος της Νέας Λακανικής Σχολής), Βαγγέλης Ντούρος (ψυχίατρος, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας της Νέας Λακανικής Σχολής).

Σε μία πρώτη ανάγνωση, η ταινία πραγματεύεται τη σχέση των υποκειμένων με την τεχνολογία. Όμως είναι σίγουρα κάτι πολύ παραπάνω από αυτό. Όπως είπε χαρακτηριστικά ο Σωτήρης Ζήκος, ένας τίτλος που θα ταίριαζε στην ταινία θα ήταν «’Eρωτας δίχως σεξ», αφού πρώτη φορά σε ιστορία μυθοπλασίας παρουσιάζεται η γυναικεία ύπαρξη μονάχα ως φωνή. Ακόμα όμως και χωρίς αυτή τη φυσική παρουσία, ο έρωτας αυτός έδινε το συναίσθημα της ολοκλήρωσης σε μία χρονική περίοδο που ο Θίοντορ το είχε περισσότερο ανάγκη. Ο ίδιος ο Σωτήρης Ζήκος θεωρεί την ταινία διδακτική όσον αφορά στις σχέσεις αγάπης, ενώ μάλιστα δήλωσε πως «είναι μία ταινία που θα σώσει πολλούς στο μέλλον».

Από την άλλη, ο ψυχίατρος Βαγγέλης Ντούρος, έθεσε το θέμα της μοναξιάς του πρωταγωνιστή αλλά και το ερώτημα για το τι είναι αληθινό και τι όχι. Με μία διαφορετική προσέγγιση, ανέλυσε τις τρεις διαστάσεις του Λακάν για το συμβολικό, το φανταστικό και το πραγματικό, θέλοντας να καταλήξει στο ότι η φωνή της Σαμάνθας, που αρχικά φαίνεται να ανήκει στην κατηγορία του συμβολικού, μετατράπηκε για τον Θίοντορ σε κάτι πραγματικό. «Τι είναι τελικά αληθινό στην ικανοποίηση και την απόλαυση»;

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με λίγες ερωτήσεις από το κοινό. Παρόλο που είναι κάπως σύντομη, είναι αρκετή για να εισάγει το κοινό σε μία άλλη διαδικασία σκέψης και αντίληψης του κινηματογράφου. Μία ταινία θέλει να περάσει ένα διαφορετικό μήνυμα κάθε φορά. Η κατανόηση αυτού θεωρείται πολύ σημαντική για την εξέλιξη του ίδιου μας του εαυτού και της θέσης που παίρνουμε απέναντι στα πράγματα.

Η ψυχανάλυση θα συνεχιστεί τα επόμενα, Σάββατα 21 Νοεμβρίου και 12 Δεκεμβρίου 2015 στην αίθουσα «Παύλος Ζάννας» του Ολύμπιον, ενώ οι ταινίες που θα ακολουθήσουν είναι Το κυνήγι / The hunt, του Τόμας Βίντερμπεργκ και Hunger, του Στιβ ΜακΚουίν / Steve McQueen αντίστοιχα.

No related posts.