«Η Τέχνη του Αγίου Όρους στο Τελλόγλειο»

Ένα αυθεντικό ταξίδι αναψυχής στη καρδιά της Θεσσαλονίκης μόλις έλαβε τέλος…

Άποψη από τον δεύτερο όροφο του εκθεσιακού χώρου στο Τελλόγλειο, όπου και φιλοξενούνταν τα φιλοτεχνήματα.

Ολοκληρώθηκε τη Δευτέρα 20 Απριλίου στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών η έκθεση υπό το τίτλο «Η Τέχνη του Αγίου Όρους στο Τελλόγλειο. Έργα σύγχρονων αγιογράφων και μοναχών», που φιλοξενούνταν από τις 13 Φεβρουαρίου – όπου και είχε κάνει εγκαίνια – στο δεύτερο όροφο του ιδρύματος και στην οποία παρουσιάζονταν σε συνεργασία του ιδίου με την εταιρεία «Artionrate» σπάνια φιλοτεχνήματα της βυζαντινής αγιογραφίας.

Το e.MME.is magazine με αφορμή τη διοργάνωση και διεξαγωγή στις 28 & 29/3 του διήμερου σεμιναρίου προσωπικής διδασκαλίας στη τεχνική της αγιογραφίας, το οποίο έλαβε χώρα στα πλαίσια της έκθεσης – συμπεριλαμβανομένων και διαφόρων άλλων εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων που πραγματοποιήθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της –, βρέθηκε στο Τελλόγλειο Ίδρυμα και είχε τη χαρά να συνομιλήσει με τον κ. Κωνσταντίνο Ξενόπουλο, έναν από τους αγιογράφους της έκθεσης και Άρχοντα εικονογράφο του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και τη κ. Μαρία Λουπίδου, υπεύθυνη marketing της Artionrate.

Άλλωστε, παρά την ολοκλήρωση της έκθεσης κάθε είδους συζήτηση που σχετίζεται με την εκκλησιαστική παράδοση και κληρονομιά και που οδηγεί, με τη σειρά της, σε περαιτέρω αναζήτηση, ποτέ δε σταματά· μιας και η δίψα του ανθρώπου για καθετί το αυθεντικό και αληθινό είναι ακόρεστη. Επιπλέον, τα μηνύματα που προκύπτουν είναι τόσο διαχρονικά, επίκαιρα και αναλλοίωτα μέσα στο χρόνο και το χώρο, που η ωραιότητα της ψυχής που γεννάται δύναται να προσφέρει απλόχερα καθετί από το περίσσευμά της.

«Όταν λέμε ωραιότητα παιδί μου, δεν εννοούμε την όμορφη χρωματική απόδοση και τη λεπτομέρεια της εργασίας, που σαφώς χρειάζονται και αυτά, αλλά σου μιλώ για την τέλεια ωραιότητα που έχει λησμονηθεί στην εποχή μας. Είναι η αγία ωραιότητα, γεμάτη από το φως του Θεού, που ψάχνει κάθε διψασμένη ψυχή στα δύσκολα αυτά χρόνια που περνούμε». ~Απόσπασμα από το νέο βιβλίο του κ. Κωνσταντίνου Ξενόπουλου, «Οι ζωγραφιές της θάλασσας», εκδ. Νεκτάριος Δ. Παναγόπουλος.

Συνέντευξη στη Στεφανία Κασαμπαλή

-Σ.Κ.: Κύριε Ξενόπουλε, θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για το σεμινάριο υπό το τίτλο «Ξενόπουλος διδάσκει», του οποίου εισηγηθήκατε και που έλαβε χώρα στις 28 & 29/3, καθώς και για το πόσο μεγάλο φαίνεται να είναι το ενδιαφέρον του κοινού –σήμερα– για την εκμάθηση της βυζαντινής αγιογραφίας;

-Κ.Ξ.: Το σεμινάριο αυτό – που διοργανώνεται από την Artionrate και φιλοξενείται στο Τελλόγλειο Ίδρυμα – αποτελεί  μία αγαθή συγκυρία, υπο την έννοια ότι συνδυάζεται με την έκθεση από το Άγιον Όρος. Έτσι οι σπουδαστές ερχόμενοι εδώ αισθάνονται ότι βρίσκονται σ’ έναν οικείο χώρο με βάση τα παρόντα έργα. Επιπλέον, μέσα στα μαθήματα συμπεριλαμβάνεται και ένα  περαιτέρω που αφορά τη τεχνική του Αγίου Όρους και – νομίζω – ότι όλο αυτό δημιουργεί ένα είδος κατάνυξης, καθώς όταν καταπιάνεται κανείς με ένα τέτοιο αντικείμενο, όπως είναι στην προκειμένη περίπτωση η βυζαντινή αγιογραφία και είναι περιτριγυρισμένος και από εικόνες,  είναι πολύ καλύτερο και το αποτέλεσμα. Το αποτέλεσμα από πλευράς όχι μόνο όσον αφορά την απόδοση του χρώματος, αλλά πολύ περισσότερο όσον  αφορά την ψυχική κατάσταση του καθενός.

Οι συμμετέχοντες του σεμιναρίου «Ξενόπουλος διδάσκει» εν ώρα δημιουργίας.

-Σ.Κ.: Κυρία Λουπίδου, τι άλλου είδους εκδηλώσεις έλαβαν χώρα στα πλαίσια αυτής της διοργάνωσης και τι έπεται από εδώ και πέρα;

-Μ.Λ.: Η Artionrate έχει αναλάβει να φέρει την πολιτιστική κληρονομιά του Αγίου Όρους κοντά στο κοινό – όχι μόνο της Θεσσαλονίκης αλλά και πολύ πιο πέρα από τα εγχώρια σύνορα –, με κάθε τρόπο διαμέσου διαφόρων εκδηλώσεων και εκθέσεων που πραγματοποιούνται τόσο εδώ όσο και στο εξωτερικό. Δηλαδή, η συγκεκριμένη έκθεση στο Τελλόγλειο Ίδρυμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης είναι μόνο ένα κομμάτι των δραστηριοτήτων που γίνονται για την προβολή και προώθηση της αγιορείτικης κληρονομιάς. Τώρα, το συγκεκριμένο σεμινάριο που διεξάγεται είναι το δεύτερο κατά σειρά. Επομένως, λοιπόν, γίνεται αντιληπτό ότι υπάρχει μία συνεχής ροή δραστηριοτήτων, καθώς είναι πάρα πολλοί εκείνοι που ενδιαφέρονται για την αγιορείτικη παράδοση, ένα μέρος της οποίας είναι και η βυζαντινή αγιογραφία. Οπότε η σπονδυλική στήλη αυτού του εγχειρήματος και αυτών των δράσεων είναι να προβληθεί η αγιορείτικη κληρονομιά με οποιονδήποτε τρόπο. Αντίστοιχα, έχει καλέσει και ο ίδιος ο κ. Ξενόπουλος, σε συνεργασία με την Artion, αγιορείτες μοναχούς που πραγματοποιούν διαλέξεις. Κι όσο κι αν όλα αυτά φαίνονται θέματα βαριά και δύσκολά για το κοινό κι ότι θα πρέπει πρωτίστως να έχει εντρυφήσει κάποιος πάνω σε αυτά για να θελήσει να τα προσεγγίσει, εντούτοις αυτό που μας κάνει εντύπωση είναι ότι η προσέλευση του κοινού είναι πάρα πολύ μεγάλη καθότι όλοι έχουμε τη βιωματική προσέγγιση της αγιορείτικης παράδοσης.

Φιλοτεχνήματα του εκθεσιακού χώρου από τον Άρχοντα αγιογράφο του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας κ. Κωνσταντίνο Ξενόπουλο.

-Σ.Κ.: Να σας πάω από κάτι ειδικό σε κάτι πιο γενικό και να μιλήσουμε λίγο για την έκθεση; Και θέλω να μου πείτε, κ. Λουπίδου, τί θεωρείται ότι είναι αυτό που προσδοκά κανείς ερχόμενος να δει μία τέτοια έκθεση – κατά την άποψή σας – και  τι προσδοκάτε εσείς – από τη μεριά σας ως Artion – από  το κοινό να αποκομίσει διερχόμενο από μία τέτοια έκθεση; Εν τέλει ο στόχος της έκθεσης συμπίπτει με αυτόν του κοινού;

-Μ.Λ.: Η Artionrate πριν από δύο χρόνια αποφάσισε να μεταδώσει σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους το βίωμα που είχανε τα στελέχη της μπαίνοντας στο Άγιον Όρος, το οποίο δεν ήτανε άλλο από τη λήψη της αυθεντικότητας της Ορθοδοξίας, την αγάπη των μοναχών και την γνησιότητα όσων παράγονται εκεί. Μ’ αυτές τις δράσεις, λοιπόν, παρουσιάζοντας τα εργόχειρα των μοναχών, τα προϊόντα, τα βιβλία, τους λόγους τους, ακόμα μερικές φορές και τους ίδιους, προσπαθεί να μεταδώσει αυτό το βίωμα, που έχει όποιος επισκέπτεται το Άγιον Όρος, σ’ ένα μυσταγωγικό ταξίδι. Η συγκεκριμένη έκθεση η οποία αναφέρεται στην τέχνη του Αγίου Όρους έχει πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία αν τα  δούμε ένα προς ένα θα καταλάβουμε τί είναι αυτό που τους γοητεύει και τι είναι αυτό που προσδοκάμε ότι ζήσανε σ’ αυτή τους τη συνάντηση όσοι επισκεφθήκανε την έκθεση…

-Σ.Κ.: Στο σημείο αυτό θα θέλετε να αναφερθούμε λίγο στο περιεχόμενο της έκθεσης και στο τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή, ποιες αγιογραφίες το συνθέτουν, καθώς και ποιανών αγιογράφων φιλοτεχνήματα είναι;

-Μ.Λ.: Η έκθεση αυτή παρουσιάζει τα έργα τριών αγιογράφων και τριών αγιογραφικών οίκων του Αγίου Όρους. Έργα απέστειλε το αγιογραφικό εργαστήρι της Ιερά Μονής Ξενοφώντος, το αγιογραφικό εργαστήρι της Μικρά Αγίας Άννας του Αγίου Όρους και του ιερού κελιού των Αγίων Μακαρίων. Οι τρείς αγιογράφοι είναι απόφοιτοι της Αθωνιάδας Εκκλησιαστικής Ακαδημίας του Αγίου Όρος, οπότε έχουνε διδαχθεί τη βυζαντινή τέχνη εκεί, δεν ζουν πια στο Άγιον Όρος, όμως και οι τρείς παράγουν έργα με βάση αυτή τους τη μαθητεία. Είναι ο πατέρας Παναγιώτης Πεύκης, ο οποίος είναι ιερέας στα Τρίκαλα, είναι ο κ. Γεώργιος Σιδηρόπουλος, ο οποίος ζεί στη Θεσσαλονίκη και ο άρχοντας αγιογράφος του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας κ. Κωνσταντίνος Ξενόπουλος, ο οποίος ζεί στην Κατερίνη και διδάσκει σε σεμινάρια ανά την Ελλάδα, αλλά και το εξωτερικό.

-Σ.Κ.: Αφορμή για τη διοργάνωση αυτής της έκθεσης τι αποτέλεσε;

-Μ.Λ.: Το Τελλόγλειο με αφορμή μία άλλη έκθεση που φιλοξενείται εδώ, την έκθεση που είναι αφιερωμένη στο Teriade, ( τον έλληνα κριτικό τέχνης ο οποίος ανακάλυψε τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο) πρότεινε στην Artionrate – ως την εταιρεία/συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο Άγιον Όρος και το κοινό – να διοργανώσει και να παρουσιάσει στο κοινό αυτή την έκθεση. Αφορμή, λοιπόν, ήταν η επικαιρότητα των ημερών του Πάσχα και ο Teriade.

-Σ.Κ.: Όταν είχα έρθει να παρακολουθήσω την έκθεση συνάντησα τυχαία την ξενάγηση ενός σχολείου. Θέλετε να μας μιλήσετε λίγο κ. Ξενόπουλε, για το πώς αντιδρούν τα παιδιά απέναντι σε μία τέτοιου είδους έκθεση; Δεδομένου ότι – δυστυχώς – δεν είμαστε εξοικειωμένοι σ’ αυτές τις ηλικίες με ανάλογα εκθέματα.

-Κ.Ξ.: Ξέρετε, καθώς τυγχάνει ορισμένες φορές κατά την παρούσα έκθεση να διατελώ και ρόλο ξεναγού – μιας και ορισμένοι καθηγητές είναι γνωστοί μου και μου ζητάν να είμαι παρών με τα παιδιά – μου έκανε, λοιπόν, εντύπωση (ιδιαίτερα δε για τα ελληνικά δεδομένα γιατί στο εξωτερικό είναι εντελώς διαφορετικά τα πράγματα όσον αφορά τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών ως προς αυτά τα θέματα) ότι τα  παιδιά που έχουνε έρθει εδώ είναι τόσο ήσυχα! Ακόμη κι όταν η ξενάγηση τελειώσει δεν θέλουνε να φύγουνε και συνεχίζουν με επιπλέον ερωτήσεις! Κι αυτό, όπως το αντιλαμβάνομαι – τουλάχιστον εγώ – σημαίνει ότι το παιδί για να φτάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε να μη θέλει να φύγει και να μη βαριέται ότι ή κάτι του λείπει ή ότι αυτό που βλέπει είναι πολύ ενδιαφέρον για το ίδιο. Άλλωστε, η βυζαντινή αγιογραφία δεν απέχει πολύ από τα παιδιά, καθώς στη ψυχολογία της αγιογραφικής Τέχνης είναι να εμφανίζει η εικόνα ότι έχει μπροστά. Κάτι ανάλογο κάνει και ο μαθητής. Δηλαδή, αν βάλεις ένα μικρό παιδί να ζωγραφίσει και του πεις να κάνει ένα σπίτι, τότε το παιδί θα βάλει τα κεραμίδια, θα βάλει τα έπιπλα, τα πάντα. Έτσι, κάνει και η βυζαντινή αγιογραφία. Παρουσιάζει, δηλαδή, μπροστά στα μάτια του κοινού αυτά που πρέπει να δει ο θεατής.

-Σ.Κ.: Πόσο σημαντική είναι η συμβολή του Αγίου Όρους και της αυτής αγιογραφίας του γενικότερα στο πεδίο της Τέχνης;

-Κ.Ξ.: Το Άγιον Όρος έχει παίξει σημαντικό ρόλο στη βυζαντινή Τέχνη γιατί από την ιστορία υπάρχουν πολλοί αγιογραφικοί οίκοι Αγιορειτών Πατέρων που έχουν αγιογραφήσει και έχουν δώσει πολλές εικόνες στο εξωτερικό και κυρίως στη Ρωσία. Έτσι το Άγιον Όρος έχει γίνει ένα κέντρο Τέχνης όχι μόνο ως προς τις τοιχογραφίες που έχει και προς τις εικόνες που υπάρχουν στα μοναστήρια του, αλλά πολύ περισσότερο κέντρο Τέχνης από τους ίδιους τους μοναχούς και από πολλούς άλλους αγιογράφους που είναι κοσμικοί. Δεν είναι λίγοι αυτοί που φτάνουν στο σημείο να διαπρέπουν. Άλλωστε, η βυζαντινή τέχνη δεν είναι μόνο μιας εποχής. Είναι διαχρονική. Σήμερα, δυστυχώς, έχουν αλλάξει λίγο τα πράγματα και πολλοί θεωρούν την βυζαντινή τέχνη ως ένα είδος εκκλησιαστικό που το απεμπολούν δεδομένου ότι υπάρχει η τάση στη σύγχρονη εποχή να παρακάμπτουμε καθετί το εκκλησιαστικό. Χρειάζεται να ταρακουνηθεί κάτι μέσα μας για να επέλθει ένα είδος μεταστροφής, μετάνοιας και ωρίμανσης.

-Σ.Κ.: Διαβάζω ότι είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζονται αγιογραφίες και έργα ζωγραφικής με καθημερινές σκηνές από τη ζωή του Αγίου Όρους, τα οποία δεν είναι καθαρά αγιογραφίες, υπό την έννοια ότι δεν υπόκεινται στους αυστηρούς κανόνες της αγιογραφίας. Παρά ταύτα, έχουν μία σημαντική αξία αυτά τα έργα.

-Κ.Ξ.: Ναι όντως είναι η πρώτη φορά. Ο εκάστοτε αγιογράφος μέσα από αυτά τα φιλοτεχνήματα, επιχειρεί να εκφραστεί και πάλι και να δώσει προς το κοινό το αυθεντικό του βίωμα. Τα έργα αυτά έχουν συνδυασμό κλασσικής ζωγραφικής και βυζαντινής αγιογραφίας. Επομένως, γίνεται ένα πάντρεμα των δύο αυτών τεχνοτροπιών, παράγοντας αυτό το αποτέλεσμα. Όμως, πρέπει να γνωρίζεις πολύ καλά και το ένα αντικείμενο και το άλλο ως προς το πώς να τα αποδώσεις, ειδάλλως το αποτέλεσμα που θα προκύψει θα βαραίνει κάπως από τη μία πλευρά και επομένως δύσκολα επιτυγχάνεται η απαιτούμενη ισορροπία που εν τέλει επιθυμούμε.

Φιλοτεχνήματα που αναπαριστούν σκηνές από τον καθημερινό βίο των μοναχών, του κ. Κωνσταντίνου Ξενόπουλου στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών.

-Σ.Κ.: Κυρία Λουπίδου στο σημείο αυτό θα θέλαμε να μας πείτε και λίγα λόγια για την Artionrate, την εταιρεία που ηγείται της όλης εκθέσεως.

-Μ.Λ.: H Artionrate είναι μία εταιρεία που έχει ως στόχο να παρουσιάζει στο κοινό την αγιορείτικη παράδοση και κληρονομιά, σε όλες της τις μορφές. Δηλαδή, πέρα από τα εργόχειρα έργα τέχνης είναι και τα καθημερινά προϊόντα που παράγουν οι μοναχοί στο Άγιον Όρος και τα οποία αναζητούν όλο και περισσότεροι άνθρωποι καθώς είναι εξαιρετικά ευεργετικά. Έτσι για παράδειγμα, το λάδι από την Ιερά Μονή Ξενοφώντος και από την Ιερά μονή Βατοπεδίου, το θυμάρι από την Μικρά Αγία Άννα, οι κηραλοιφές φτιαγμένες με βότανα από τους Καρτσωναίους μοναχούς του Αγίου Όρους, οι οποίες έχουνε μάλιστα και πιστοποίηση από την ευρωπαϊκή ένωση και πολλά άλλα, είναι ορισμένα από τα προϊόντα που προωθούμε στα πλαίσια της συνέχισης αυτής της παράδοσης και κληρονομιάς.

-Σ.Κ.: Όπως έχει δηλώσει η Artion, «δεν είναι ασφαλώς λίγα όσα κάνει καθημερινά ο μοναχός. Όλα αυτά όμως, έστω κι αν εξωτερικά φαίνονται μονότονα και επαναλαμβανόμενα, είναι κατεξοχήν δημιουργικά. Ο χώρος του μοναστηριού, οι κήποι του και τα περιβόλια του, οι αυλές, η καλλιτεχνία των μοναχών, είναι κάποιες από τις όψεις αυτής της δημιουργικότητας». Και θα ήθελα να σας ρωτήσω, πέρα από τα προϊόντα που έχετε την ευλογία να τα παρουσιάζει στην έκθεση του Αγ. Όρους, πως αλλιώς νομίζετε, κ. Λουπίδου, ότι θα μπορούσαμε να συμβάλλουμε από τη μεριά μας – ο καθένας λίγο πολύ – στη συνέχιση αυτής της δημιουργικότητας;

-Μ.Λ.: Καθότι στις μέρες μας υπάρχει μία γενικευμένη αμφισβήτηση και αμφιβολία, και μόνο η αναγνώριση της αυθεντικότητας – όσων πρεσβεύει εδώ και αιώνες το Άγιον Όρος – είναι από μόνη της μια συμβολή στην συνέχιση και την ενίσχυση της δημιουργικής αυτής δράσης των μοναχών που ζουν αποκομμένοι από τον κόσμο, παράγοντας όμως, σε καθημερινή βάση, μία ανεξίτηλη ιστορία και έναν στιβαρό  πολιτισμό.

-Σ.Κ.: Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας.

 

No related posts.