Social Media και Προπαγάνδα

Η κυριαρχία των νέων Μέσων στη σύγχρονη εποχή αποκρυσταλλώνεται συχνά στην εγκαθίδρυση τεχνικών ποδηγέτησης και ελέγχου της κοινής γνώμης. Είτε πρόκειται για έναν πόλεμο, είτε για μια καμπάνια σπίλωσης ενός δημοσίου προσώπου, είτε πάλι για την ενοχοποίησή (ή και την απενοχοποίηση) συγκεκριμένων τακτικών ή και ιδεών, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) μετατρέπονται, πολλές φορές, σε ένα ιδιαίτερα πρόσφορο πεδίο για την λειτουργία προπαγανδιστικών μηχανισμών.

Υπό τον όρο προπαγάνδα, καλείται η στρατηγική της μαζικής επικοινωνίας που στοχεύει στον έλεγχο των ανθρώπινων πεποιθήσεων. Ουσιαστικά, το αποτέλεσμα της προπαγάνδας είναι κάτι απόλυτα αληθινό, το οποίο, ωστόσο δεν μπορεί να αποδειχθεί.* Βάσει του ορισμού αυτού, η προπαγάνδα διαχωρίζεται από την έννοια της παραπληροφόρησης, όπου το ψεύδος διαχέεται με συγκεκριμένη στόχευση και σκοπό.

Μεσανατολικό: ένα νόμισμα με δύο όψεις…

Στη διαμάχη μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, ο μηχανισμός της προπαγάνδας βρίσκει την τέλεια εφαρμογή από αμφότερες τις πλευρές: από τη μια πλευρά, το Ισραήλ διαχέει μέσω του Διαδικτύου εικόνες και βίντεο από τις ωμότητες που διαπράττουν οι φανατικοί Παλαιστίνιοι, θυματοποιώντας τους εποίκους που παραμένουν στην Λωρίδα της Γάζας. Η πρακτική αυτή βασίζεται σε ένα εγχειρίδιο, την επονομαζόμενη «Hasbara». Το βιβλίο αυτό, δημιούργημα της Μοσάντ, ήτοι των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών, έχει χαρακτηριστεί – όχι άδικα – ως το «Ευαγγέλιο της Προπαγάνδας», ενώ στην εποχή του Διαδικτύου δεν είναι λίγοι εκείνοι που ενστερνίζονται τις τεχνικές του. Τα βίντεο που αναρτούσαν πρόσφατα Ισραηλινοί έποικοι με τις ρίψεις ρουκετών στη Δυτική Όχθη, κατηγορώντας την Χαμάς, για αιματοκύλισμα είναι αληθινά, αλλά έχουν σκοπό.

Από την άλλη πλευρά, σε αντιπαραβολή, βρίσκονται τα βίντεο και οι φωτογραφίες με τα διαμελισμένα πτώματα αμάχων, κυρίως γυναίκες και παιδιά, που συγκλονίζουν το Διαδίκτυο. Ο Ευρωπαίος γιατρός στο βομβαρδισμένο νοσοκομείο της Γάζας κλαίει επάνω από τα σκοτωμένα παιδιά και αναρωτιέται γιατί συμβαίνουν όλα αυτά.   Ναι, είναι αληθινά και αυτά. Όμως και εδώ η αλήθεια γίνεται όπλο στα χέρια των προπαγανδιστικών μηχανισμών: πρόκληση του αισθήματος οργής, αποτροπιασμός για τη βιαιότητα.

Το παράδειγμα της Ουκρανίας

Στο λυκαυγές της κρίσης στην Ουκρανία στα τέλη του 2013 αλλά και στις μέρες μας, τα social media βρίσκονται στο επίκεντρο της διαμάχης μεταξύ Ουκρανών και φιλορώσων αυτονομιστών. Οι δύο πλευρές «πυροβολούν» εκατέρωθεν, μέσω του Facebook αλλά κυριότατα του Twitter, κρατώντας ψηλά στην ατζέντα το δίπολο «καλός-κακός».

Τα γεγονότα είναι πραγματικά, οι βιαιοπραγίες είναι αληθινές. Ωστόσο, γίνεται, πολλές φορές, ιδιαίτερα αισθητό πως η καταγραφή της πραγματικότητας «φιλτράρεται» μέσω διλημμάτων που ενισχύονται με ολοένα και περισσότερα tweets και ισχυροποιούν τη θέση εκείνου που τα προβάλλει. Για παράδειγμα, η απαγωγή του αρχηγού του ουκρανικού στόλου στην περιοχή της Κριμαίας στις αρχές Μαρτίου του 2014 από τους αυτονομιστές προβλήθηκε με εκτενή αριθμό tweets, για να μετατραπεί, μόλις μερικές ώρες αργότερα, σε «οικειοθελή αποχώρησή του» από τη ναυτική βάση των ουκρανικών δυνάμεων.

Η προπαγάνδα είναι ένα παιχνίδι εντυπώσεων και δεν υπάρχει δεύτερη θέση σε αυτό: ο νικητής είναι εκείνος που κλέβει την παράσταση και σε τελευταία ανάλυση εκείνος που τα παίρνει όλα.

*Ο ορισμός ανήκει στον ακαδημαϊκό, Etienne Augé, Senior Lecturer του Πανεπιστημίου Erasmus στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας

No related posts.