Σύλλογος Συμπαράστασης Κρατουμένων «Ονήσιμος»: Μία δεύτερη ευκαιρία

Πόσο εύκολο είναι να διεκδικήσεις μια καινούργια ζωή και να έρθεις αντιμέτωπος με τις αντιδράσεις του κόσμου όταν μάθει ότι μόλις βγήκες από τη φυλακή; Μιλώντας με ανθρώπους που στέκονται συμπαραστάτες στο πλευρό των αποφυλακισμένων και των οικογενειών τους, κατάλαβα πόσο δύσκολο είναι να ζητάς μια δεύτερη ευκαιρία…

Στα Εξάρχεια, στο κέντρο της Αθήνας βρίσκεται ο «Ονήσιμος», Σύλλογος Συμπαράστασης Κρατουμένων, αρωγός των απόρων κρατουμένων και των συγγενών τους που έχει κύριο μέλημα να τους βοηθήσει να αποβάλλουν το στίγμα της φυλακής. Τους κρατουμένους και τους αποφυλακισμένους στηρίζει ψυχολογικά η κ. Χαρά Βλαστάρη που εργάζεται στον «Ονήσιμο» ως κλινική ψυχολόγος.

Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 1982. Άλλαξε διάφορες υποστάσεις κατά καιρούς, έχοντας ξεκινήσει ως φιλανθρωπικό σωματείο, ενώ σήμερα θεωρείται Μ.Κ.Ο. «Στηρίζει και τους κρατουμένους μέσα στη φυλακή με κάποια είδη, όπως ρούχα και βιβλία, που προσφέρει ο κόσμος, αλλά και με δικηγόρους από το νομικό τμήμα, οι οποίοι υπερασπίζονται κρατουμένους σε δικαστήρια της Αθήνας και του Πειραιά. Στηρίζουμε παράλληλα τις οικογένειες των κρατουμένων, εδώ ή στην επαρχία. Σε συνεννόηση με τις κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων, υπάρχει μια ψυχολογική στήριξη, μια οικονομική στήριξη, κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις δυνατότητες του συλλόγου. Γιατί εμείς υπάρχουμε από τη στήριξη του κόσμου».

Οι αποφυλακισμένοι δεν είναι συνήθως έτοιμοι να επανενταχθούν. «Είναι όμως ένας πληθυσμός ευρύς. Αυτό εξαρτάται και από αυτό που λέμε στην Κοινωνιολογία ‘εγκληματική σταδιοδρομία’, αν δηλαδή πρόκειται για την πρώτη κράτηση κάποιου, ή αν έχει περάσει από όλα τα καταστήματα κράτησης. Όταν μιλάμε για την επανένταξη, πρέπει να έχουμε σκεφτεί αν έχει προηγηθεί η ένταξη. Μιλάμε για άτομα που είναι από 12 χρονών στο δρόμο και κανείς δεν έχει βρεθεί να τα παραπέμψει κάπου. Άτομα χωρίς οικογένεια ή προερχόμενα από οικογένειες με προβλήματα, με θέματα εξαρτήσεων ή ψυχιατρικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις των ανθρώπων που περιφέρονται στα διάφορα ιδρύματα, είναι πολύ δύσκολος ο δικός μας ρόλος».

Οι βοηθούμενοι προσφεύγουν στο σύλλογο είτε με κάποια παραπομπή από την κοινωνική υπηρεσία του καταστήματος κράτησης είτε απλά έχοντας ακούσει γι’ αυτόν. Σύμφωνα με την κ. Βλαστάρη, το 45% κρατούνται για λόγους γύρω από τα ναρκωτικά, ενώ, δεδομένης της ύφεσης, έχει αυξηθεί το οικονομικό έγκλημα.

Στην ερώτηση αν η φυλακή λειτουργεί πράγματι σωφρονιστικά ή αποτελεί στην ουσία τιμωρία, η ψυχολόγος μου απάντησε ότι εξαρτάται από την ιδιοσυγκρασία του κάθε ανθρώπου, αλλά και από το σε ποια στιγμή θα έρθει η φυλακή στη ζωή του. «Ένας πατέρας είχε πει στην κόρη του: ‘εκεί που θα πας ή θα ψηθείς ή θα καείς’. Υπάρχουν άνθρωποι που μας είπαν ότι έπρεπε να γίνει αυτό στη ζωή τους, έπρεπε να φτάσουν πολύ χαμηλά. Γι’ αυτό και έχουν τελειώσει το σχολείο μέσα στη φυλακή, πράγμα που δε θα έκαναν εκτός, ή έχουν μάθει μια τέχνη, εν γένει έχει λειτουργήσει θετικά. Άλλοι μπαίνουν κλέφτες και βγαίνουν ληστές.

Τώρα, λόγω κρίσης, όσοι είχαν κρατηθεί για μεγάλο διάστημα βγαίνουν σε μια διαφορετική κοινωνία, πράγμα που τους αποθαρρύνει. Το κενό της πολιτείας είναι η έλλειψη προγραμμάτων κατάρτισης και άλλον παρόμοιων προγραμμάτων. Αυτόν το ρόλο προσπαθούμε να τον παίξουμε εμείς». Σε αυτό συμβάλλουν οι συνθήκες κράτησης, οι οποίες διαφέρουν από κατάστημα σε κατάστημα. «Η φυλακή είναι κι αυτή μια κοινωνία με τους δικούς της κανόνες. Για παράδειγμα απέναντι σε ένα βαρυποινίτη υπάρχει άλλος σεβασμός».

Πόσο ανασταλτικά όμως μπορεί να λειτουργήσει ένα λερωμένο μητρώο; Για τους αποφυλακισμένους ένας ακόμη βραχνάς είναι οι προκαταλήψεις που θα τους στερήσουν μια θέση εργασίας μετά την έκτιση της ποινής τους. «Άτυπα έγκειται στο πώς θα το χειριστεί το άτομο» λέει η κ. Βλαστάρη. «Ο κόσμος αντιμετωπίζει τους αποφυλακισμένους, όπως και εκείνοι τον κόσμο, με φόβο και δισταγμό εκατέρωθεν».

Η μέρα της αποφυλάκισης συνοδεύεται από ανάμεικτα συναισθήματα. «Πολλές φορές, την περιμένουν αλλά όταν βγουν και βλέπουν τι συμβαίνει έξω λένε ‘καλύτερα να ήμουν μέσα’. Σε ένα κατάστημα κράτησης, όσο δύσκολες κι αν είναι οι συνθήκες, κάποιος σου φέρνει ένα δίσκο με φαγητό, ό,τι και αν είναι αυτό. Έξω, πρέπει να το αναζητήσεις μόνος σου».

Ο Σύλλογος βοηθά τις οικογένειες των κρατουμένων σε συνεργασία με άλλους φορείς. «Είναι σημαντικό να βλέπεις την οικογένεια γιατί εκεί θα επιστρέψει το άτομο όταν αποφυλακιστεί. Πολλές φορές, είναι πλέον άνθρωποι χαμένοι. Πολλές φορές, ήταν ήδη, από πιο πριν, χαμένοι και αυτό φαίνεται, δεν ήταν η κράτηση που απορρύθμισε την οικογένεια, απλώς συνέβαλε».

Η Α. ήταν παντρεμένη με το Γ. Όταν εκείνος συνελήφθη για ναρκωτικά, η Α. έφυγε από το σπίτι της στη Νίκαια και φιλοξενείται σε φιλικό σπίτι μαζί με τις δύο κόρες τους, 14 και 15 χρονών. «Όταν μπήκε φυλακή ο Γ., μας κόψανε το ρεύμα και το νερό. Τώρα, εδώ και δύο χρόνια, εγώ μένω με τα παιδιά στον Κορυδαλλό, μαζί με την οικογένεια που μας φιλοξενεί και μας βοηθά πολύ. Εκείνον τον έπιασαν όταν ξεκίνησε μια δουλειά διακίνησης 32-33 κιλών χασίς».

Η Α. είναι μουσικοσυνθέτρια, ψάχνει για δουλειά και μαζί με την ανεργία αντιμετωπίζει τα προβλήματα υγείας της. «Με τσάκισε πολύ που έφυγε για τη φυλακή. Τα κορίτσια πήγαν σχολείο χωρίς σχολικά. Στο σχολείο μόνο οι αρμόδιοι ξέρουν. Το δικαστήριο θα γίνει το 2015. Ο σύζυγος ήταν και ο ίδιος χρήστης, είναι άρρωστος. Προσπάθησα να του το κόψω, είμαι κατά των ναρκωτικών. Σαν άνθρωπος και σαν πατέρας είναι ο καλύτερος, σαν σύζυγος δεν ήταν. Τα παιδιά τον λατρεύουν. Μετά από αυτό δε φοβάμαι μην μπλέξουν με ναρκωτικά, πήραν μεγάλο μάθημα. Αν ξαναμπλέξει, θα χάσει τα παιδιά, αν το κόψει, θα αποκατασταθεί η σχέση τους. Με το που μπήκε φυλακή, μου είπε να έρθω. Είπα ότι θα παλέψω μόνη μου. Αλλά είδα ότι όλοι είμαστε σε άσχημη κατάσταση. Πήγαμε στην εκκλησία και μας έδιωξαν. ‘Χασικλήδων οικογένεια δε βοηθάμε’ είπαν και μας πέταξαν έξω».

Ο κ. Κ. φυλακίστηκε 13 χρόνια για απάτη, πλαστογραφία και βιασμό. «Δεν υπάρχει ζωή μέσα. Σου λένε: ‘Πάρε ένα πιάτο φαί κ επιβίωσε όπως μπορείς’. Με τα αστρονομικά ποσά που φαινόταν ότι χρωστούσα, δε μου συμπεριφέρονταν όπως σε έναν αλλοδαπό ή ένα φτωχό. Έφτασα στο σημείο να θέλω να τους σκοτώσω όλους.  Μη νομίζεις ότι υπάρχει κανένα σύστημα που βοηθάει στη φυλακή, κανέναν δε βοηθάει».

Η μέρα της αποφυλάκισης; Πολλά συναισθήματα. «Και ευχάριστα και δυσάρεστα. Ευχάριστα γιατί είσαι έξω. Όμως άλλα περίμενα. Βγαίνεις έξω αλλά φτάνεις στο σημείο να ψάχνεις στα συσσίτια για ένα πιάτο φαΐ , αυτό είναι πολύ υποτιμητικό. Στη φυλακή δεν έμπλεξα με ναρκωτικά και τους κακοποιούς προσπαθούσα να τους αποτρέψω. Γιατί δεν θέλω και τα παιδιά μου να μπλέξουν. Ξημέρωσε μια μέρα και βγήκα έξω και δεν είχα τίποτα. Είπα ‘τι κάνω;’. Το θέμα είναι ότι βγήκα σώος στο μυαλό».

Η Ε. δούλευε ως δημοτική υπάλληλος για επτά χρόνια. Απολύθηκε όταν συνελήφθη για διακίνηση χασίς. «Καταλαβαίνεις πως όταν φυλακίστηκα για δύο χρόνια, τέθηκα σε αργία και πέρασα πειθαρχικό. Έχω κάνει ένσταση, επειδή η απόφαση είναι κατά πλειοψηφία. Το λάθος μου μού κόστισε μια δουλειά και τα προς το ζην». Έχει μια κόρη 11 χρονών. «Στο σχολείο τα ξέρουν όλα. Δεν είμαι άνθρωπος που θα το κρύψει, τι να κρύψω…».

Παραδέχεται ότι ο κόσμος την αντιμετωπίζει περίεργα. «Το έχω συνηθίσει. Με ενδιαφέρουν όσοι με γνωρίζουν να ξέρουν ότι είμαι εντάξει. Ήμουν 10 χρόνια καθαρή και το έκανα για να βγάλω κάποια λεφτά. Δε σκέφτηκα ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά. Νομίζω κανείς δεν το σκέφτεται ότι θα έρθει τέτοια καταστροφή. Αυτά σκέφτομαι και με έχει πάρει από κάτω.

Με πειράζει πιο πολύ για τη μικρή. Είναι συνέχεια κολλημένη δίπλα μου. Όταν έγινε αυτό, έπαθε βουλιμία. Στον Κορυδαλλό ερχόταν, ήταν πιο ανθρώπινα. Όταν μεταφέρθηκα στη Θήβα, δεν της άρεσε, δεν ήθελε να έρχεται καθόλου».

No related posts.